Paracetamol từ lâu được xem là "thuốc quốc dân", cứ sốt, đau đầu hay cảm cúm là nhiều người tự động tìm đến. Sự phổ biến ấy vô tình tạo ra một hiểu lầm nguy hiểm rằng đây là thuốc an toàn tuyệt đối, có thể dùng tùy ý.

Thực tế, chỉ một sai sót nhỏ trong cách dùng, Paracetamol có thể trở thành nguyên nhân gây ngộ độc, tổn thương gan nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.

Paracetamol không hoàn toàn "vô hại"

Theo Dược thư Quốc gia Việt Nam, Paracetamol (Acetaminophen) là thuốc có tác dụng giảm đau và hạ sốt, thường được sử dụng trong các trường hợp đau nhẹ đến vừa như đau đầu, đau răng, đau cơ hoặc sốt do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Paracetamol cũng có thể giúp hạ sốt ở người bệnh, nhưng không làm giảm thân nhiệt ở người bình thường. Đáng chú ý, việc hạ sốt chỉ mang tính chất triệu chứng, không tác động đến nguyên nhân gây bệnh và đôi khi có thể che lấp diễn tiến bệnh lý, khiến người bệnh chủ quan.

Các bác sĩ Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Trị cho biết ngộ độc Paracetamol là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp trên thế giới. Tại Mỹ, mỗi năm ghi nhận khoảng 56.000 ca cấp cứu liên quan thuốc này, trong đó có khoảng 2.600 ca nhập viện và 500 ca tử vong. Đáng nói, một nửa số ca đến từ việc sử dụng sai liều hoặc vô tình dùng quá liều.

Tại Việt Nam, tình trạng này cũng không hiếm. Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Trị từng tiếp nhận một bệnh nhân nữ 20 tuổi nhập viện trong tình trạng suy đa tạng, suy gan cấp sau khi uống khoảng 25 viên Paracetamol liều 500 mg. Bệnh nhân phải được súc rửa dạ dày và lọc máu liên tục. Sau 10 ngày điều trị tích cực, sức khỏe mới dần hồi phục.

Paracetamol đang bị lạm dụng theo cách nhiều người không ngờ tới. Ảnh: Freepik.

Các bác sĩ cảnh báo nếu không được xử trí kịp thời, ngộ độc Paracetamol có thể gây tổn thương gan không hồi phục, dẫn đến hôn mê và tử vong.

Vì sao dễ quá liều?

Nguyên nhân phổ biến nhất của ngộ độc Paracetamol là dùng thuốc không đúng cách. Điều này thường xảy ra khi người bệnh tự ý tăng liều để giảm đau nhanh hơn hoặc sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc mà không biết chúng đều chứa Paracetamol.

Trên thực tế, hoạt chất này có mặt trong rất nhiều loại thuốc khác nhau như thuốc cảm cúm, thuốc ho, thuốc giảm đau. Việc kết hợp nhiều loại thuốc có cùng thành phần có thể khiến tổng liều vượt ngưỡng an toàn mà người dùng không hề hay biết.

Một sai lầm khác là sử dụng nhiều đường dùng cùng lúc, chẳng hạn vừa uống vừa đặt hậu môn (thường gặp ở trẻ em khi sốt), dẫn đến tích lũy liều cao.

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ ngộ độc cao hơn ngay cả khi dùng liều điều trị, bao gồm người nghiện rượu, người hút thuốc lá, bệnh nhân mắc bệnh gan, người suy dinh dưỡng, người cao tuổi hoặc đang sử dụng các thuốc như thuốc chống co giật (carbamazepine, phenytoin), thuốc điều trị lao (isoniazid, rifampicin).

Theo khuyến cáo, liều Paracetamol an toàn ở người lớn là 0,5-1 g mỗi lần, cách nhau 4-6 giờ và không quá 4 g trong 24 giờ. Với trẻ em, liều tính theo cân nặng, khoảng 10-15 mg/kg mỗi lần, tối đa 50-70 mg/kg/ngày.

Nếu vượt quá các ngưỡng này, nguy cơ ngộ độc sẽ tăng lên. Cụ thể, ở người trưởng thành, uống một liều trên 7,5 g hoặc hơn 150 mg/kg có thể gây ngộ độc cấp. Với trẻ em, mức nguy hiểm là từ 120-150 mg/kg.

Đặc biệt, việc sử dụng kéo dài với liều trên 4 g/ngày cũng có thể gây ngộ độc mạn tính, âm thầm nhưng không kém phần nguy hiểm.

Liều Paracetamol an toàn ở người lớn là 0,5-1 g mỗi lần, cách nhau 4-6 giờ và không quá 4 g trong 24 giờ. Ảnh: Freepik.

Ngoài ra, dược sĩ Phạm Quang Thắng, khoa Dược, Bệnh viện Bãi Cháy (Quảng Ninh), cảnh báo khi sử dụng Paracetamol, người dùng cần đặc biệt thận trọng với một số thực phẩm và thuốc dùng kèm. Cụ thể, rượu bia, các thuốc chống co giật như carbamazepin hay thuốc điều trị lao như isoniazid có thể làm tăng độc tính của Paracetamol lên gan. Vì vậy, cần hạn chế hoặc tránh sử dụng đồng thời các sản phẩm này để giảm nguy cơ tổn thương gan.

Nhận biết sớm dấu hiệu ngộ độc

Các triệu chứng ngộ độc Paracetamol thường xuất hiện trong vòng 24 giờ đầu sau khi uống quá liều, nhưng dễ bị bỏ qua vì không đặc hiệu. Người bệnh có thể buồn nôn, chán ăn, đau bụng vùng thượng vị, mệt mỏi.

Theo dược sĩ Thắng, nếu không được điều trị, tình trạng sẽ nặng dần với các biểu hiện như vàng da (do tổn thương gan), tiểu ít hoặc tiểu ra máu (dấu hiệu suy thận), thậm chí lú lẫn, co giật - cảnh báo tổn thương não.

Đây là giai đoạn nguy hiểm, có thể tiến triển nhanh đến suy gan cấp và tử vong nếu không được can thiệp kịp thời.

Để phòng tránh ngộ độc Paracetamol, người dân cần tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn sử dụng, không tự ý tăng liều khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Trước khi dùng nhiều loại thuốc cùng lúc, cần đọc kỹ thành phần để tránh trùng lặp Paracetamol. Những người có bệnh lý nền như bệnh gan, thận hoặc đang dùng thuốc điều trị khác nên tham khảo ý kiến bác sĩ.

Đặc biệt, không nên sử dụng Paracetamol khi uống rượu bia. Thuốc cũng cần được để xa tầm tay trẻ em để tránh uống nhầm.

Trong trường hợp tự điều trị, người lớn không nên dùng Paracetamol quá 10 ngày để giảm đau hoặc quá 3 ngày để hạ sốt nếu không có hướng dẫn của bác sĩ. Với trẻ em, thời gian tương ứng là 5 ngày và 3 ngày.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc sau khi dùng thuốc, người bệnh cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được xử trí kịp thời.