Vi khuẩn Neisseria meningitidis là tác nhân gây bệnh não mô cầu, có thể dẫn đến viêm màng não và nhiễm trùng huyết nguy hiểm. Ảnh: Sciencephotos.

Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và nhiều biến chứng nghiêm trọng. Bệnh lây truyền chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, trong khi một số người mang vi khuẩn ở vùng mũi họng nhưng không có triệu chứng vẫn có thể truyền bệnh cho người khác.

Theo ThS.BS Trần Đăng Ninh, Trung tâm Vaccine và Y học du lịch, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, vi khuẩn não mô cầu có thể gây viêm màng não, tức nhiễm trùng lớp màng bao quanh não và tủy sống, hoặc nhiễm khuẩn huyết khi vi khuẩn xâm nhập vào máu. Những trường hợp nặng có thể xuất hiện sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và các di chứng lâu dài như tổn thương thần kinh, tổn thương mô, thậm chí phải cắt cụt chi.

Bệnh có thể khởi phát với những biểu hiện như sốt, đau đầu, buồn nôn, nôn hoặc mệt mỏi, sau đó nhanh chóng diễn tiến nặng. Ban xuất huyết sẫm màu, có dấu hiệu hoại tử trên da là một dấu hiệu cảnh báo đáng chú ý khi người bệnh bị nhiễm khuẩn huyết.

Do tốc độ tiến triển nhanh, người dân không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng mới đi khám. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt là tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần đến cơ sở y tế ngay.

Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang ở nơi đông người giúp hạn chế nguy cơ lây truyền vi khuẩn não mô cầu qua đường hô hấp. Ảnh: Duy Hiệu.

Theo bác sĩ Ninh, chủ động tiêm vaccine, thực hiện các biện pháp vệ sinh và xử trí đúng khi có nguy cơ phơi nhiễm là những cách quan trọng giúp phòng bệnh.

Giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế nguy cơ lây truyền

Để giảm nguy cơ phơi nhiễm, người dân cần duy trì các thói quen như rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang phù hợp và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng. Đồng thời, nên hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp và không dùng chung các vật dụng dễ tiếp xúc với nước bọt, dịch tiết mũi họng.

Tại những nơi tập trung đông người như trường học, ký túc xá, nhà trẻ hoặc doanh trại, việc giữ vệ sinh và bảo đảm thông khí càng cần được chú trọng.

Tiêm vaccine đầy đủ, đúng lịch

Theo bác sĩ Ninh, tiêm vaccine là một trong những biện pháp chủ động quan trọng nhất để phòng bệnh não mô cầu. Tại Việt Nam, các vaccine hiện có giúp phòng những nhóm huyết thanh nhất định, trong đó có nhóm B và các nhóm A, C, W, Y.

Tiêm vaccine đầy đủ, đúng lịch giúp phòng bệnh não mô cầu do các nhóm vi khuẩn nhất định gây ra. Ảnh: Duy Hiệu.

Việc lựa chọn vaccine và lịch tiêm cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ phơi nhiễm. Người dân nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được tư vấn loại vaccine phù hợp, đồng thời hoàn thành đầy đủ các mũi theo lịch khuyến cáo.

Tuy nhiên, vaccine không bảo vệ tuyệt đối trước tất cả các nhóm vi khuẩn não mô cầu. Vì vậy, ngay cả người đã tiêm vaccine vẫn cần chú ý phòng lây nhiễm và theo dõi sức khỏe khi có tiếp xúc gần với người mắc bệnh.

Đối với người chuẩn bị đi đến khu vực lưu hành bệnh, đặc biệt là một số quốc gia thuộc “vành đai viêm màng não” ở châu Phi, bác sĩ khuyến cáo nên khám và tư vấn y học du lịch trước chuyến đi khoảng 4-6 tuần để có thời gian chuẩn bị các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Xử trí đúng khi tiếp xúc gần với người mắc bệnh

Người sống cùng nhà, bạn cùng phòng, người tiếp xúc gần hoặc người tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp của bệnh nhân có thể cần được đánh giá nguy cơ phơi nhiễm.

Theo bác sĩ Ninh, trong một số trường hợp, nhân viên y tế sẽ chỉ định kháng sinh dự phòng cho người tiếp xúc gần nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh. Việc này cần được thực hiện sớm theo hướng dẫn chuyên môn, dựa trên tính chất và mức độ tiếp xúc với nguồn lây.

Người dân không nên tự mua kháng sinh để uống dự phòng, bởi không phải mọi trường hợp tiếp xúc đều cần dùng thuốc. Việc sử dụng không đúng chỉ định có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Ngoài ra, người từng tiếp xúc gần với bệnh nhân cần theo dõi sức khỏe và tuân thủ hướng dẫn của cơ sở y tế. Nếu xuất hiện sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, ban xuất huyết hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần đi khám ngay, kể cả khi đã tiêm vaccine.