Sỏi thận hình thành khi các chất như canxi, oxalat hoặc axit uric trong nước tiểu đạt nồng độ cao, kết tinh thành những tinh thể nhỏ rồi phát triển dần thành sỏi. Ảnh: Shutterstock.

Cơn đau do sỏi tiết niệu có thể xuất hiện đột ngột và dữ dội, nhưng viên sỏi thường không hình thành ngay lập tức. TS.BS Sony Mehta, chuyên khoa tiết niệu tại Bệnh viện SL Raheja (Mumbai, Ấn Độ), phân tích nhiều trường hợp sỏi thận và sỏi bàng quang có liên quan đến lối sống hiện đại, trong đó điển hình là uống ít nước, chế độ ăn nhiều muối, béo phì, ít vận động và các rối loạn chuyển hóa.

Đáng chú ý, tình trạng này không còn chỉ gặp ở người lớn tuổi. Sỏi tiết niệu ngày càng được phát hiện ở người trẻ, thậm chí cả thanh thiếu niên, khi thói quen ăn uống và sinh hoạt thay đổi, theo Times of India.

Uống ít nước khiến nước tiểu cô đặc

Sỏi thận hình thành khi các chất như canxi, oxalat hoặc axit uric trong nước tiểu đạt nồng độ cao, kết tinh thành những tinh thể nhỏ rồi phát triển dần thành sỏi. Khi viên sỏi di chuyển xuống niệu quản, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau dữ dội.

Một trong những yếu tố quan trọng là lượng nước đưa vào cơ thể. Những người làm việc nhiều giờ, thường xuyên di chuyển, ngại sử dụng nhà vệ sinh hoặc đơn giản là không có thói quen uống nước có thể dễ rơi vào tình trạng thiếu nước.

Nguy cơ càng tăng khi thời tiết nóng ẩm. Cơ thể mất nhiều nước qua mồ hôi nhưng không được bổ sung đầy đủ khiến nước tiểu trở nên cô đặc, tạo điều kiện thuận lợi để các khoáng chất kết tinh.

Theo bác sĩ Mehta, thay vì chờ khát mới uống nước, mọi người nên duy trì việc bổ sung nước đều đặn trong ngày, đặc biệt khi tập luyện, hoạt động ngoài trời hoặc thời tiết nóng.

Màu nước tiểu cũng có thể là một dấu hiệu tham khảo về tình trạng bù nước. Nước tiểu vàng sẫm thường cho thấy cơ thể cần được bổ sung thêm nước, dù một số loại thuốc và sản phẩm cũng có thể làm thay đổi màu nước tiểu.

Ăn mặn, thực phẩm chế biến sẵn cũng góp phần tăng nguy cơ

Chế độ ăn uống là một phần khác không nên bỏ qua. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu, từ đó góp phần tạo môi trường thuận lợi cho một số loại sỏi hình thành.

Béo phì, tiểu đường, tăng axit uric và hội chứng chuyển hóa cũng có thể liên quan đến nguy cơ sỏi tiết niệu.

Ở người trẻ, việc ít vận động, thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn và uống không đủ nước trong thời gian học tập hoặc làm việc có thể tạo thêm nhiều yếu tố bất lợi.

Tuy nhiên, người có nguy cơ sỏi thận không nên tự ý loại bỏ hoàn toàn canxi khỏi chế độ ăn. Bác sĩ Mehta cho biết lượng canxi phù hợp từ thực phẩm có thể giúp gắn với oxalat trong ruột, từ đó hạn chế lượng oxalat đi vào nước tiểu. Việc hạn chế canxi chỉ nên thực hiện khi có chỉ định y tế.

Ngoài ra, việc sử dụng quá mức bột protein, vitamin hoặc các sản phẩm thảo dược cũng không nên thực hiện nếu không có lý do y khoa rõ ràng.

Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu, từ đó góp phần tạo môi trường thuận lợi cho một số loại sỏi hình thành. Ảnh: Magnific.

Đừng bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo

Sỏi thận không phải lúc nào cũng gây đau ngay lập tức. Một số viên sỏi có thể tồn tại mà không gây triệu chứng cho đến khi phát triển đủ lớn để cản trở dòng nước tiểu hoặc gây nhiễm trùng.

Các dấu hiệu có thể gặp gồm đau vùng hông lưng, bụng dưới hoặc bẹn; tiểu ra máu; nóng rát khi đi tiểu; buồn nôn; đi tiểu nhiều lần hoặc khó tiểu. Đặc biệt, đau khi đi tiểu kèm sốt hoặc rét run là dấu hiệu cần được chú ý. Theo bác sĩ Mehta, tình trạng này có thể liên quan đến nhiễm trùng phía sau chỗ tắc nghẽn đường tiết niệu và cần được hỗ trợ y tế kịp thời.

Người từng bị sỏi cũng không nên chỉ uống thêm nước rồi bỏ qua nguyên nhân. Phân tích thành phần viên sỏi, xét nghiệm máu và trong một số trường hợp xét nghiệm nước tiểu 24 giờ có thể giúp xác định yếu tố thúc đẩy quá trình hình thành sỏi. Từ đó, bác sĩ có thể đưa ra biện pháp phòng ngừa phù hợp thay vì áp dụng một chế độ kiêng khem giống nhau mỗi người.

Sỏi tiết niệu có thể phổ biến, nhưng những lần tái phát không nên được xem đơn giản là do cơ địa hay kém may mắn. Duy trì đủ nước, ăn uống cân bằng, hạn chế muối và thực phẩm chế biến sẵn, kiểm soát cân nặng, vận động thường xuyên và đi khám khi xuất hiện triệu chứng bất thường có thể giúp giảm nguy cơ.

Quan trọng hơn, cơn đau dữ dội do viên sỏi gây ra thường chỉ là dấu hiệu cuối cùng của một quá trình đã âm thầm diễn ra từ trước. Vì vậy, phòng ngừa nên bắt đầu từ những thói quen hàng ngày, trước khi viên sỏi đủ lớn để gây ra triệu chứng.