Dậy thì là giai đoạn trẻ có nhiều thay đổi về thể chất và tâm sinh lý, đánh dấu quá trình cơ thể trưởng thành. Tuy nhiên, nếu những dấu hiệu này xuất hiện quá sớm, trẻ có thể cần được đánh giá để xác định nguyên nhân và theo dõi ảnh hưởng đến quá trình phát triển.

Xung quanh dậy thì sớm, nhiều phụ huynh vẫn lo lắng rằng trẻ ăn thịt bò, uống sữa bò hay tiếp xúc với hormone tăng trưởng sẽ dễ gặp tình trạng này.

Sữa bò không trực tiếp gây dậy thì sớm ở trẻ, nhưng nên được sử dụng với lượng phù hợp trong chế độ dinh dưỡng cân đối. Ảnh: Shutterstock.

Theo bác sĩ chuyên khoa II Hoàng Quốc Tưởng, giảng viên Bộ môn Nhi, Đại học Y Dược TP.HCM, đây là những quan niệm chưa có đủ cơ sở khoa học và có thể khiến cha mẹ kiêng khem không cần thiết.

Ăn thịt bò, uống sữa bò gây dậy thì sớm?

Bác sĩ Tưởng cho biết quan niệm ăn thịt bò, uống sữa bò khiến trẻ dậy thì sớm là một hiểu lầm phổ biến.

Một số người cho rằng hormone có trong sữa bò hoặc hormone tăng trưởng được sử dụng trong chăn nuôi có thể đi vào cơ thể, gây dậy thì sớm.

Tuy nhiên, các hormone do bò tiết ra khi vào đường tiêu hóa của người có thể bị phân hủy bởi enzyme tiêu hóa. Hormone tăng trưởng cũng không phải hormone steroid hay hormone sinh dục như estrogen.

Chuyên gia cho biết đến nay, chưa có bằng chứng thuyết phục cho thấy ăn thịt hoặc uống sữa bò trực tiếp gây dậy thì sớm. Trẻ vẫn có thể ăn thịt và uống sữa, nhưng không nên tiêu thụ quá mức. Chế độ ăn dư thừa năng lượng có thể khiến trẻ thừa cân, béo phì, từ đó làm tăng nguy cơ dậy thì sớm.

Thừa cân, hóa chất mới là những yếu tố cần lưu ý

Theo bác sĩ Tưởng, dậy thì sớm là kết quả của nhiều yếu tố, không nên quy kết cho một loại thực phẩm riêng lẻ. Trong đó, thừa cân, béo phì là yếu tố đáng lưu ý.

Thừa cân, béo phì ở trẻ là một trong những yếu tố có liên quan đến nguy cơ dậy thì sớm. Ảnh: Shutterstock.

Bên cạnh đó, một số hóa chất có khả năng gây rối loạn nội tiết cũng được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ dậy thì sớm. Những chất này có thể xuất hiện trong mỹ phẩm, đồ nhựa, thuốc trừ sâu và các nguồn ô nhiễm từ môi trường.

Tuy nhiên, việc tiếp xúc với các hóa chất trên không đồng nghĩa trẻ chắc chắn sẽ dậy thì sớm, bởi nguy cơ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác. Vì vậy, phụ huynh không cần loại bỏ thịt bò, sữa hay bất kỳ nhóm thực phẩm nào một cách cực đoan, mà nên xây dựng chế độ ăn cân đối, kiểm soát cân nặng cho trẻ và hạn chế những nguồn phơi nhiễm hóa chất không cần thiết.

Nhận biết dấu hiệu dậy thì, khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Dậy thì là quá trình cơ thể trẻ phát triển và trưởng thành về thể chất, thường bắt đầu từ khoảng 8-13 tuổi ở bé gái và 9-14 tuổi ở bé trai, với các dấu hiệu sau:

• Ở bé gái: dấu hiệu thường bắt đầu bằng sự phát triển tuyến vú, sau đó có thể xuất hiện lông mu, tăng trưởng chiều cao nhanh và kinh nguyệt.
• Ở bé trai: phụ huynh có thể nhận thấy tinh hoàn, dương vật phát triển, xuất hiện lông mu, giọng nói thay đổi và chiều cao tăng nhanh.

Khi những dấu hiệu này xuất hiện sớm hơn độ tuổi thông thường, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám thay vì tự tìm cách can thiệp tại nhà. Bác sĩ sẽ đánh giá tốc độ phát triển, tuổi xương và các yếu tố liên quan để xác định trẻ có thực sự dậy thì sớm hay không, đồng thời tìm nguyên nhân nếu cần.

Trong quá trình phát triển, trẻ vẫn cần được đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ và cân đối, không tự ý kiêng thịt, sữa hay các nhóm thực phẩm thiết yếu.

Phụ huynh nên chú ý kiểm soát cân nặng, hạn chế thực phẩm nhiều đường, nhiều năng lượng và khuyến khích trẻ vận động thường xuyên. Duy trì thói quen ngủ đủ, vận động phù hợp và thời gian sinh hoạt lành mạnh cũng giúp trẻ phát triển thể chất tốt hơn.

Nếu trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm, việc theo dõi và thăm khám đúng thời điểm quan trọng hơn việc tự loại bỏ một loại thực phẩm khỏi khẩu phần hay sử dụng các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng trì hoãn dậy thì.