Ông N.N.T. (53 tuổi, ở TP Cần Thơ) được đưa vào bệnh viện trong tình trạng hôn mê sau khi xuất hiện mệt lả và đau ngực khi đang sinh hoạt. Theo người nhà, chỉ khoảng 15 phút trước khi nhập viện, ông đột ngột mệt nhiều, sau đó ngã quỵ và mất ý thức. Khi tới nơi, bệnh nhân đã rơi vào ngừng tim, buộc các bác sĩ phải sốc điện liên tục suốt 45 phút mới có thể khôi phục nhịp tim.

Khai thác bệnh sử cho thấy người đàn ông này hội tụ nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch: hút 10-12 điếu thuốc mỗi ngày, rối loạn mỡ máu, thường xuyên thức khuya đến khoảng 23h và đặc biệt là thói quen uống tới 10 ly cà phê mỗi ngày.

Uống cà phê quá nhiều, cơ thể chịu gì?

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết cà phê là thức uống phổ biến, thậm chí mang lại một số lợi ích nếu sử dụng hợp lý. Nhiều nghiên cứu cho thấy uống khoảng 2-3 ly mỗi ngày ở người khỏe mạnh có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ, suy tim nhẹ và một số biến cố tim mạch.

Tuy nhiên, khi vượt quá giới hạn - đặc biệt ở mức 10 ly mỗi ngày - cà phê không còn đơn thuần là "chất chống buồn ngủ" mà trở thành yếu tố gây hại rõ rệt.

Ông T. thoát chết sau cơn nhồi máu cơ tim. Ảnh: BVCC.

Nguyên nhân chính đến từ caffeine - chất kích thích hệ thần kinh giao cảm. Caffeine làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp tạm thời và khiến cơ tim cần nhiều oxy hơn. Với người đã có xơ vữa động mạch vành, những biến đổi này có thể kích hoạt cơn đau thắt ngực hoặc dẫn tới nhồi máu cơ tim.

"Tổng lượng caffeine không nên vượt quá 400 mg/ngày ở người trưởng thành khỏe mạnh (tương đương 4-6 ly cà phê tùy loại), và cần giảm thấp hơn nữa ở người có bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp", bác sĩ Hoàng khuyến cáo.

Theo bác sĩ Hoàng, caffeine hoạt động bằng cách chặn các thụ thể adenosine A1 và A2a - vốn có vai trò làm chậm nhịp tim và giãn mạch để bảo vệ tim khi thiếu máu. Khi tiêu thụ tới 10 ly cà phê mỗi ngày, cơ thể rơi vào trạng thái "bão catecholamine", với adrenaline và noradrenaline liên tục tăng cao, khiến tim và mạch máu bị kích thích quá mức.

Đáng chú ý, tại Việt Nam, cà phê Robusta - loại chứa lượng caffeine gần gấp đôi Arabica - rất phổ biến. Một ly cà phê phin Robusta có thể chứa 100-150 mg caffeine. Như vậy, 10 ly mỗi ngày tương đương 1.000 - 1.500 mg caffeine, cao gấp nhiều lần ngưỡng an toàn.

Không dừng lại ở đó, cà phê phin không lọc còn chứa các hợp chất diterpene như cafestol và kahweol. Đây là những chất có khả năng làm tăng cholesterol toàn phần và LDL (cholesterol xấu) do ức chế quá trình chuyển hóa cholesterol tại gan.

Các nghiên cứu cho thấy uống 5 ly cà phê không lọc mỗi ngày có thể làm tăng cholesterol toàn phần khoảng 8-10 mg/dL. Với liều cao hơn, LDL có thể tăng thêm 15-20 mg/dL hoặc hơn, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.

Hiệu ứng cộng hưởng nguy hiểm từ thuốc lá và thức khuya

Trong trường hợp bệnh nhân 53 tuổi, theo bác sĩ Hoàng, nguy cơ không chỉ đến từ cà phê. Người này còn hút 10-12 điếu thuốc mỗi ngày - yếu tố làm tăng mạnh nhịp tim, huyết áp và độ cứng thành mạch. Khi kết hợp với caffeine liều cao, tác động không chỉ cộng dồn mà còn khuếch đại: tăng áp lực lên thành mạch, tăng nhu cầu oxy của cơ tim, trong khi dòng máu nuôi tim bị hạn chế do xơ vữa.

Cả nicotine và caffeine đều làm gia tăng viêm nội mạc, stress oxy hóa và giảm khả năng giãn mạch, khiến mảng xơ vữa dễ vỡ và hình thành cục máu đông, nguyên nhân trực tiếp gây nhồi máu cơ tim.

Thói quen làm việc đến khuya và uống cà phê xuyên ngày cũng phá vỡ nhịp sinh học. Bình thường, huyết áp sẽ giảm nhẹ vào ban đêm để tim được "nghỉ". Tuy nhiên, caffeine buổi tối làm mất cơ chế này, dẫn đến tăng huyết áp về đêm, phì đại thất trái và tổn thương tim lâu dài.

Lạm dụng cà phê không chỉ gây mất ngủ mà còn có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và các biến cố nguy hiểm. Ảnh: Freepik.

Ngoài ra, caffeine còn ức chế melatonin (hormone điều hòa giấc ngủ và có tác dụng chống oxy hóa), đồng thời duy trì nồng độ cortisol cao về đêm, thúc đẩy viêm và kháng insulin. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài làm tăng các dấu ấn viêm như CRP, IL-6. Đây là những yếu tố dự báo mạnh biến cố tim mạch.

Vị chuyên gia cũng phân tích thêm nhồi máu cơ tim trong trường hợp này có thể xuất phát từ hai cơ chế chính.

Thứ nhất, caffeine làm tăng huyết áp và nhịp tim, tạo lực "xé" lên thành động mạch. Khi mảng xơ vữa bị nứt vỡ, tiểu cầu sẽ nhanh chóng hình thành cục máu đông, gây tắc hoàn toàn động mạch vành.

Thứ hai, caffeine có thể gây co thắt động mạch vành, đặc biệt ở những mạch đã bị hẹp. Việc ức chế thụ thể giãn mạch khiến dòng máu nuôi tim bị cắt đột ngột, dẫn đến nhồi máu ngay cả khi mảng xơ vữa chưa vỡ hoàn toàn.

Yếu tố di truyền cũng góp phần quan trọng. Khoảng 50-60% dân số có kiểu gen chuyển hóa caffeine chậm (CYP1A2*1F), khiến chất này tồn tại lâu hơn trong máu. Ở nhóm này, chỉ cần uống trên 2–3 ly mỗi ngày đã làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim; với mức 10 ly, nguy cơ gần như luôn ở ngưỡng độc tính.

Vì vậy, bác sĩ Hoàng khuyến cáo:

• Người khỏe mạnh không nên tiêu thụ quá 400 mg caffeine/ngày; người có bệnh tim mạch nên dưới 200 mg.
• Ưu tiên cà phê Arabica, pha lọc giấy để giảm chất béo có hại.
• Chỉ nên uống vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, tránh sau 16-17h.
• Không kết hợp cà phê liều cao với thuốc lá, rượu bia hoặc thức khuya kéo dài.
• Nếu xuất hiện triệu chứng như hồi hộp, tim đập nhanh, đau ngực, khó thở sau khi uống cà phê, cần ngừng ngay và đi khám.