Kết quả soi có song cầu gram âm hình hạt cà phê - dấu hiệu đặc trưng của vi khuẩn não mô cầu. Ảnh: BVCC.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết tác nhân gây bệnh não mô cầu là vi khuẩn Neisseria meningitidis. Vi khuẩn này có thể tồn tại ở vùng mũi họng của người lành mà không gây triệu chứng. Đây là lý do một người hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn và truyền bệnh cho những người xung quanh.

Người trẻ cần cảnh giác khi sinh hoạt tập thể

Não mô cầu lây từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp, đặc biệt khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh. Những tình huống như sống chung nhà, sinh hoạt trong môi trường tập thể, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng đều có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Đáng chú ý, người mang vi khuẩn không có triệu chứng vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác. Vì vậy, nguy cơ lây nhiễm không chỉ đến từ những người đang sốt, ho hoặc có biểu hiện bệnh rõ ràng.

Theo bác sĩ Huyền, bên cạnh trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người trẻ là nhóm cần được quan tâm trong phòng, chống bệnh não mô cầu. Ở lứa tuổi này, tỷ lệ mang vi khuẩn tại vùng mũi họng có xu hướng tăng. Các hoạt động học tập, giao tiếp xã hội và sinh hoạt tập thể cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền.

Nguy cơ này đặc biệt đáng lưu ý tại những nơi có mật độ tiếp xúc gần cao như ký túc xá, trường nội trú hoặc doanh trại. Việc thường xuyên tiếp xúc với nhiều người trong không gian sinh hoạt chung khiến nguy cơ phơi nhiễm tăng lên.

Ngoài ra, hút thuốc lá, tiếp xúc với khói thuốc và nhiễm virus đường hô hấp trước đó có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh. Một số nhóm có nguy cơ cao hơn gồm người thiếu hụt bổ thể, người không có lách hoặc suy giảm chức năng lách, người nhiễm HIV và người sử dụng thuốc ức chế bổ thể.

Tuy nhiên, bệnh không chỉ xuất hiện ở những người có yếu tố nguy cơ. Người khỏe mạnh, không có bệnh nền hoặc tiền sử bệnh lý đặc biệt vẫn có thể mắc não mô cầu xâm lấn.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Ảnh: BVCC.

Khi vi khuẩn vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, người bệnh có thể bị nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não hoặc đồng thời cả hai. Đây là những thể bệnh nguy hiểm, có khả năng diễn biến nhanh và đe dọa tính mạng.

Không chờ xuất hiện ban xuất huyết mới đi cấp cứu

Mức độ nguy hiểm của bệnh não mô cầu thể hiện qua tỷ lệ không qua khỏi và những di chứng nặng nề ở người sống sót.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), khoảng 10-15% người mắc bệnh không qua khỏi ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh. Khoảng 1/5 người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương não, rối loạn thần kinh, suy giảm chức năng thận hoặc phải cắt cụt chi.

Bác sĩ Huyền khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ, co giật, thở nhanh, tay chân lạnh hoặc xuất hiện các chấm, mảng xuất huyết tím trên da không mất khi ấn.

Đặc biệt, ban xuất huyết có thể xuất hiện muộn hoặc không biểu hiện đầy đủ ở giai đoạn đầu. Do đó, người dân không nên chờ đến khi xuất hiện ban mới đưa người bệnh đi khám. Khi có biểu hiện bất thường và tình trạng diễn biến xấu nhanh, cần đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu ngay cả khi chưa xuất hiện đầy đủ triệu chứng điển hình.

Khi phát hiện ca bệnh não mô cầu, những người sống cùng nhà, tiếp xúc gần hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được đánh giá chỉ định sử dụng kháng sinh dự phòng.

Nếu thuộc nhóm được chỉ định, kháng sinh cần được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Đáng lưu ý, việc đã tiêm vaccine trước đó không thay thế kháng sinh dự phòng đối với người tiếp xúc thuộc diện cần sử dụng.

Người dân không nên tự mua kháng sinh để uống hoặc chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc xác định đối tượng cần dự phòng, cũng như tổ chức xử trí khi xuất hiện ca bệnh tại trường học, nơi ở tập thể, cần tuân thủ hướng dẫn của cơ quan y tế.

Để hạn chế nguy cơ lây nhiễm trong sinh hoạt hàng ngày, người dân cần tránh tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp, không dùng chung chai nước, cốc uống, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt.

Bên cạnh đó, cần giữ nơi ở thông thoáng, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc.