Chụp MRI khi mang thai có ảnh hưởng đến thai nhi?

Trong thời gian mang thai, nhiều phụ nữ trở nên thận trọng hơn với các phương pháp thăm khám, đặc biệt là những kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh. Không ít thai phụ lo ngại việc chụp cộng hưởng từ có thể khiến thai nhi tiếp xúc với tia X, làm tăng nguy cơ dị tật hoặc ảnh hưởng đến quá trình phát triển của em bé.

Chính vì tâm lý này, một số người e ngại, thậm chí muốn trì hoãn việc chụp MRI dù đã được bác sĩ chỉ định để kiểm tra những bất thường về sức khỏe.

Trao đổi với Gia đình Việt Nam về vấn đề trên, ThS.BSNT Nguyễn Lê Minh Tiến, Bác sĩ chuyên khoa Thần kinh (Hệ thống y tế Vietlife) cho biết: “Có một hiểu lầm mà tôi gặp ở khá nhiều bệnh nhân, đó là cho rằng chụp cộng hưởng từ rất có hại và phương pháp này sử dụng tia X. Thực tế, điều đó không đúng. Chụp X-quang và chụp CT sử dụng tia X, còn cộng hưởng từ hoạt động dựa trên một nguyên lý hoàn toàn khác”, bác sĩ Tiến chia sẻ.

MRI sử dụng từ trường mạnh kết hợp với sóng tần số vô tuyến và hệ thống máy tính để tạo ra hình ảnh chi tiết của các cơ quan, mô mềm bên trong cơ thể. Khác với chụp X-quang và CT, kỹ thuật này không sử dụng bức xạ ion hóa.

Theo các hướng dẫn của Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) và Hiệp hội Điện quang Hoa Kỳ (ACR), MRI không sử dụng thuốc đối quang từ được xem là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp trong thai kỳ khi có chỉ định y khoa. Các nghiên cứu hiện có chưa chứng minh được tác hại đối với thai nhi khi thực hiện MRI trong điều kiện lâm sàng được khuyến cáo.

Tuy nhiên, không sử dụng tia X không đồng nghĩa MRI hoàn toàn không có những yếu tố cần lưu ý về an toàn. Việc chụp phải dựa trên lợi ích chẩn đoán cụ thể, đồng thời tuân thủ quy trình kiểm soát kỹ thuật nhằm hạn chế các nguy cơ tiềm ẩn.

Ba tháng đầu thai kỳ cần lưu ý những gì?

Ba tháng đầu là giai đoạn các cơ quan quan trọng của thai nhi đang hình thành và phát triển. Vì vậy, những can thiệp hoặc thăm khám không thật sự cần thiết thường được cân nhắc kỹ lưỡng trong thời điểm này.

Đối với MRI, dữ liệu hiện có chưa cho thấy việc chụp không sử dụng thuốc đối quang từ trong ba tháng đầu làm tăng nguy cơ dị tật thai nhi. Các hướng dẫn chuyên môn cũng không xác định ba tháng đầu là giai đoạn chống chỉ định tuyệt đối với MRI.

Dù vậy, việc chỉ định cần thận trọng, đặc biệt với những thăm khám có thể trì hoãn mà không ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi. Nếu kết quả MRI có ý nghĩa quan trọng đối với chẩn đoán hoặc quyết định điều trị, bác sĩ có thể cân nhắc thực hiện ngay cả trong giai đoạn đầu thai kỳ.

Ngược lại, với những trường hợp chưa cấp thiết, bác sĩ có thể lựa chọn tiếp tục theo dõi, sử dụng phương pháp chẩn đoán khác hoặc sắp xếp thời điểm chụp phù hợp hơn.

Một vấn đề cần chú ý là MRI sử dụng sóng tần số vô tuyến, có khả năng tạo ra nhiệt trong mô cơ thể. Chỉ số hấp thụ năng lượng riêng (SAR) được sử dụng để đánh giá và kiểm soát mức năng lượng này, nhằm hạn chế nguy cơ tăng nhiệt trong quá trình chụp.Bên cạnh đó, cường độ từ trường và tiếng ồn phát sinh khi máy hoạt động cũng là những yếu tố được xem xét trong quy trình an toàn.

Trong thực hành lâm sàng, máy MRI 1,5 Tesla và 3 Tesla đều có thể được sử dụng cho thai phụ khi đáp ứng điều kiện chuyên môn. Theo hướng dẫn an toàn của ACR, việc chụp ở cường độ từ trường không quá 3 Tesla có thể được thực hiện khi có lợi ích y khoa phù hợp, đồng thời phải kiểm soát các thông số kỹ thuật, đặc biệt là chế độ vận hành thông thường nhằm hạn chế sinh nhiệt.

Với những hệ thống có cường độ từ trường cao hơn, dữ liệu an toàn trong thai kỳ còn hạn chế. Do đó, việc lựa chọn thiết bị, thời gian chụp và thông số kỹ thuật cần được quyết định bởi đội ngũ chuyên môn.

Khi nào phụ nữ mang thai cần chụp cộng hưởng từ?

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Minh Tiến, MRI có vai trò quan trọng trong một số tình huống cần khảo sát sâu hơn về cấu trúc giải phẫu hoặc đánh giá bệnh lý ở phụ nữ mang thai.

Chẳng hạn, với thai phụ có biểu hiện đau bụng bất thường, nghi ngờ một số bệnh lý ở ổ bụng hoặc vùng chậu, siêu âm thường là phương pháp được ưu tiên ban đầu. Tuy nhiên, nếu kết quả siêu âm chưa đủ rõ để xác định nguyên nhân, MRI có thể được cân nhắc nhằm cung cấp thêm thông tin phục vụ chẩn đoán.

Trong một số trường hợp, phương pháp này còn được sử dụng để đánh giá những bất thường ở hệ thần kinh, cột sống, các cơ quan trong ổ bụng hoặc khảo sát thai nhi khi có chỉ định chuyên môn.

“Có những trường hợp phụ nữ mang thai không phù hợp để thực hiện chụp CT ổ bụng, khi đó bác sĩ có thể lựa chọn cộng hưởng từ để đánh giá bệnh lý. MRI có thể cung cấp nhiều thông tin cần thiết và trở thành phương pháp thay thế phù hợp trong một số tình huống”, bác sĩ Tiến giải thích.

Tuy nhiên, việc lựa chọn MRI hay CT không chỉ dựa vào tình trạng mang thai mà còn phụ thuộc vào loại bệnh lý nghi ngờ, mức độ cấp thiết và khả năng cung cấp thông tin của từng phương pháp.

Không phải mọi trường hợp chụp CT đều bị chống chỉ định tuyệt đối trong thai kỳ. Nếu thai phụ gặp tình trạng cấp cứu và CT là phương pháp cần thiết để chẩn đoán kịp thời, bác sĩ vẫn có thể chỉ định sau khi cân nhắc lợi ích và nguy cơ.

Không phải ai cũng có thể chụp MRI

Mặc dù không sử dụng tia X, bác sĩ Nguyễn Lê Minh Tiến lưu ý MRI không phải phương pháp phù hợp với tất cả người bệnh.

Nguyên nhân xuất phát từ việc máy cộng hưởng từ tạo ra từ trường rất mạnh. Một số thiết bị y tế hoặc vật liệu kim loại trong cơ thể có thể không tương thích với môi trường này, dẫn đến nguy cơ mất an toàn hoặc ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh.

“Không phải bệnh nhân nào cũng có thể chụp cộng hưởng từ. Chẳng hạn, những người có máy tạo nhịp tim, đang sử dụng một số loại vật liệu nhân tạo trong cơ thể hoặc có thiết bị không tương thích với máy MRI có thể không thực hiện được kỹ thuật này”, bác sĩ Tiến cho biết.

Theo bác sĩ, người bệnh cần thông báo đầy đủ cho nhân viên y tế nếu từng được cấy ghép thiết bị, phẫu thuật đặt vật liệu kim loại hoặc đang sử dụng dụng cụ chỉnh nha có thành phần kim loại.

Tuy nhiên, không phải cứ có máy tạo nhịp tim, niềng răng hay vật liệu cấy ghép là tuyệt đối không được chụp MRI. Nhiều thiết bị hiện nay được thiết kế tương thích với MRI trong những điều kiện nhất định. Khả năng thực hiện phụ thuộc vào chủng loại thiết bị, vị trí, thông số kỹ thuật và quy trình kiểm tra an toàn của cơ sở y tế.

Với phụ nữ mang thai, trước khi chụp MRI cần thông báo rõ tuổi thai, tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh lý và các thiết bị y tế đang có trong cơ thể để bác sĩ lựa chọn phương án phù hợp.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Lê Minh Tiến, người bệnh cần hiểu đúng bản chất của từng phương pháp chẩn đoán hình ảnh, thay vì mặc định tất cả kỹ thuật sử dụng máy móc hiện đại đều có nguy cơ phơi nhiễm tia X.

MRI và CT có nguyên lý hoạt động, ưu điểm cũng như giới hạn khác nhau. Trong một số bệnh lý, MRI giúp quan sát mô mềm tốt hơn và mang lại thông tin hữu ích mà các phương pháp khác khó cung cấp. Ngược lại, CT vẫn có những ưu thế riêng, đặc biệt trong một số tình huống cấp cứu cần chẩn đoán nhanh.

“Cộng hưởng từ không phải là phương pháp có thể giải quyết tất cả các trường hợp. Tuy nhiên, trong một số tình huống, MRI không chỉ mang lại hiệu quả chẩn đoán tốt mà còn có thể thay thế CT khi việc sử dụng CT ở phụ nữ mang thai không phù hợp”, bác sĩ Tiến nhấn mạnh.

Với thai phụ, điều cần thiết không phải là tránh tuyệt đối mọi kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh mà là lựa chọn đúng phương pháp, đúng thời điểm và đúng chỉ định.

Khi được bác sĩ chỉ định chụp cộng hưởng từ, phụ nữ mang thai nên trao đổi cụ thể về mục đích thăm khám, lợi ích dự kiến, việc có cần sử dụng thuốc đối quang từ hay không và các lưu ý an toàn trước khi thực hiện.

Hiểu đúng về MRI sẽ giúp thai phụ giảm bớt tâm lý lo lắng không cần thiết, đồng thời tránh trì hoãn việc phát hiện, điều trị những bệnh lý có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.