ThS.BS Đặng Đình Huân, Trưởng khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, cho biết viêm não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh lây truyền trực tiếp qua dịch tiết mũi, hầu, họng của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn.

Bệnh có thể khởi phát với những biểu hiện không đặc hiệu, sau đó nhanh chóng chuyển nặng. Vì vậy, người dân cần nhận biết các dấu hiệu cảnh báo để đi khám kịp thời, thay vì tự điều trị tại nhà.

Sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ

Theo bác sĩ Đặng Đình Huân, viêm não mô cầu thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng cổ. Một số trường hợp xuất hiện ban xuất huyết trên da, biểu hiện bằng những chấm hoặc mảng màu tím thẫm.

Khi sốt đi kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc ban xuất huyết, người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Đây có thể là những dấu hiệu của tình trạng nhiễm khuẩn nghiêm trọng, trong đó có viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu.

Trong thể tối cấp (hiếm gặp), bệnh có thể tiến triển nặng gây tổn thương nhiều cơ quan và nguy hiểm đến tính mạng trong thời gian ngắn.

Theo bác sĩ Huân, ngay cả khi được chẩn đoán sớm, điều trị bằng kháng sinh và hồi sức tích cực, tỷ lệ không qua khỏi do bệnh vẫn ở mức 10-15%. Với những người sống sót, khoảng 10-20% có thể gặp di chứng lâu dài như cắt cụt chi do hoại tử hoặc ban xuất huyết tối cấp, điếc, tổn thương não, động kinh và bệnh thận mạn tính.

Kết quả soi có song cầu gram âm hình hạt cà phê - dấu hiệu đặc trưng của vi khuẩn não mô cầu. Ảnh: BVCC.

Tuy nhiên, sốt cao hay đau đầu không đồng nghĩa chắc chắn mắc viêm não mô cầu. Các biểu hiện này có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau. Điều quan trọng là theo dõi những dấu hiệu đi kèm, mức độ nghiêm trọng và diễn biến của bệnh, đồng thời không trì hoãn việc đi khám khi có biểu hiện cảnh báo.

Người khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn

Theo TS.BS Lê Kiến Ngãi, Trưởng khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Trung ương, dù tỷ lệ mắc thấp hơn một số bệnh truyền nhiễm phổ biến như cúm, sởi hay sốt xuất huyết, bệnh do não mô cầu vẫn có thể bùng phát thành ổ dịch.

Một trong những yếu tố khiến việc kiểm soát bệnh khó khăn là tình trạng người lành mang vi khuẩn. Neisseria meningitidis có thể tồn tại ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng rõ ràng.

Theo bác sĩ Ngãi, khoảng 5-10% dân số nói chung và 20-25% thanh thiếu niên có thể mang vi khuẩn nhưng không biểu hiện bệnh. Trong khi đó, khoảng 10-20% người mang vi khuẩn không có triệu chứng vẫn có thể là nguồn lây trong cộng đồng.

Vi khuẩn lây qua giọt bắn và dịch tiết đường hô hấp khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Trường học, nơi làm việc và các không gian kín, thông khí kém là những môi trường cần chú ý do mọi người thường xuyên tiếp xúc gần. Việc dùng chung đồ dùng cá nhân có dính dịch tiết cũng có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Tuy nhiên, mang vi khuẩn không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Nguy cơ phát bệnh và mức độ nghiêm trọng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có khả năng miễn dịch của mỗi người.

Để giảm nguy cơ mắc và lây lan viêm não mô cầu, bác sĩ Đặng Đình Huân khuyến cáo người dân thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc tiếp xúc với người có biểu hiện ho, sốt.

Nhà ở, lớp học và nơi làm việc cần được vệ sinh thường xuyên, bảo đảm thông thoáng. Người dân cũng nên hạn chế tiếp xúc gần với người có dấu hiệu mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh, tiêm vaccine là biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh viêm não mô cầu. Người dân nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để lựa chọn loại vaccine phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm, bởi các loại vaccine hiện có có phạm vi bảo vệ khác nhau.