ĐD Nguyễn Thị Hải Yến, khoa Da liễu, Trung tâm Da liễu - Dị ứng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108
Zona là bệnh nhiễm trùng da do virus Varicella zoster (VZV) gây ra, thường biểu hiện bằng các mảng ban đỏ, mụn nước hoặc bọng nước mọc thành chùm dọc theo đường phân bố của dây thần kinh ngoại biên và thường chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể.
Zona thường gặp ở người cao tuổi hoặc những người có hệ miễn dịch suy giảm. Nhóm nguy cơ cao gồm người già yếu, người mắc bệnh về máu, đái tháo đường, bệnh tự miễn, người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, điều trị tia xạ, mắc ung thư hoặc chịu căng thẳng kéo dài.
Mặc dù việc chẩn đoán và điều trị zona hiện có phác đồ rõ ràng, bệnh vẫn có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm não - màng não, hoại tử võng mạc cấp tính, liệt mặt ngoại biên hoặc đau dây thần kinh kéo dài sau zona.
Các chuyên gia cho biết tiêm vaccine là biện pháp hiệu quả giúp phòng ngừa bệnh. Hiện có hai loại vaccine phòng zona gồm vaccine sống giảm độc lực và vaccine tái tổ hợp.
Vaccine sống giảm độc lực được sản xuất từ virus đã làm giảm độc lực, có khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh. Tuy nhiên, loại vaccine này thường không được sử dụng cho người suy giảm miễn dịch vì vẫn có nguy cơ gây bệnh.
Trong khi đó, vaccine tái tổ hợp sử dụng các kháng nguyên đặc trưng của virus để tạo đáp ứng miễn dịch đặc hiệu, giúp phòng bệnh an toàn hơn cho nhiều nhóm đối tượng. Loại vaccine này thường cần tiêm đủ liều và có thể phải tiêm nhắc lại để duy trì hiệu quả bảo vệ.
Nhiều người cho rằng vaccine thủy đậu có thể phòng bệnh zona, tuy nhiên điều này không chính xác. Dù cả thủy đậu và zona đều do virus VZV gây ra, vaccine thủy đậu không có tác dụng phòng ngừa zona. Các nghiên cứu cho thấy vaccine dùng để phòng zona phải có nồng độ virus cao gấp 60-100 lần so với vaccine thủy đậu thông thường mới có thể tạo đáp ứng miễn dịch phòng bệnh.
Vaccine phòng zona có hiệu quả rất cao trong việc ngăn ngừa khởi phát bệnh cũng như các biến chứng. Ở người có hệ miễn dịch bình thường từ 50 đến 69 tuổi, hiệu quả bảo vệ có thể lên tới 97%. Với người từ 70 tuổi trở lên, hiệu quả khoảng 91%. Vaccine cũng giúp phòng biến chứng đau dây thần kinh sau zona với hiệu quả trên 91%.
Đối với những người có hệ miễn dịch suy yếu, hiệu quả bảo vệ của vaccine dao động từ 68% đến 91%.
Các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm vaccine phòng zona cho người từ 50 tuổi trở lên. Ngoài ra, người trưởng thành từ 19 tuổi có nguy cơ cao mắc zona do suy giảm miễn dịch, như đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc các bệnh lý gây suy giảm miễn dịch, cũng nên tiêm phòng. Với nhóm này, chỉ nên sử dụng vaccine tái tổ hợp và chống chỉ định vaccine sống giảm độc lực.
