Mục đích cốt lõi của khám sức khỏe là phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn và phòng ngừa bệnh tật. Khi tuổi càng cao, nguy cơ mắc bệnh mạn tính, tim mạch, ung thư… càng tăng, vì vậy nhiều người có xu hướng lựa chọn các gói khám càng đầy đủ càng tốt. Thế nhưng, những năm gần đây, giới chuyên môn ngày càng nhấn mạnh khám sức khỏe cần đúng – đủ – phù hợp, chứ không phải càng nhiều càng an tâm.

Đặc biệt sau tuổi 52, một số loại kiểm tra nếu thực hiện tràn lan, không dựa trên tình trạng sức khỏe cụ thể, có thể gây nhiều hệ lụy hơn là lợi ích.

Chụp CT toàn thân

Chụp CT toàn thân từng được xem là phương pháp hiện đại giúp “quét” toàn bộ cơ thể, phát hiện sớm ung thư, bệnh tim mạch hay các tổn thương tiềm ẩn. Tuy nhiên, theo các bác sĩ, với người trên 52 tuổi, việc chụp CT toàn thân thường xuyên là điều nên tránh.

CT sử dụng tia X với liều bức xạ tương đối cao. Dù công nghệ hiện nay đã được cải tiến để giảm liều chiếu xạ, mỗi lần chụp vẫn khiến cơ thể tiếp nhận một lượng bức xạ nhất định. Việc tích lũy bức xạ lâu dài có thể gây tổn thương tế bào, làm tăng nguy cơ đột biến và ung thư.

Không chỉ vậy, CT toàn thân còn tiềm ẩn nguy cơ chẩn đoán “dương tính giả”. Nhiều bất thường được phát hiện thực chất chỉ là thay đổi sinh lý hoặc dấu hiệu lão hóa tự nhiên. Ví dụ, các nốt nhỏ ở phổi phần lớn là lành tính, nhưng khi không thể loại trừ nguy cơ ác tính, người bệnh thường được chỉ định thêm xét nghiệm, thậm chí sinh thiết.

Chuỗi kiểm tra tiếp theo này không chỉ làm tăng chi phí mà còn tạo ra lo lắng, áp lực tâm lý không cần thiết. Với người cao tuổi khỏe mạnh, bác sĩ khuyến cáo nên ưu tiên các phương pháp an toàn và có mục tiêu hơn như X-quang ngực, điện tâm đồ, siêu âm… thay vì chụp CT toàn thân định kỳ.

Nội soi dạ dày – đại tràng

Nội soi tiêu hóa là phương pháp quan trọng trong sàng lọc ung thư dạ dày, đại trực tràng – những bệnh có nguy cơ tăng theo tuổi. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc cứ qua 50 hay 52 tuổi là ai cũng nên nội soi định kỳ.

Nội soi là thủ thuật xâm lấn, đòi hỏi đưa ống soi qua đường tiêu hóa. Với người cao tuổi, đặc biệt là người có bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, thủ thuật này có thể gây mệt mỏi, căng thẳng và tiềm ẩn biến chứng như rối loạn nhịp tim, tụt đường huyết.

Quan trọng hơn, với những người hoàn toàn không có triệu chứng tiêu hóa như đau bụng, ợ nóng, đi ngoài ra máu…, lợi ích của nội soi không thật sự rõ ràng. Nội soi cũng không phải lúc nào phát hiện được các tổn thương rất sớm hoặc ổ bệnh nhỏ, vẫn có nguy cơ bỏ sót.

Trong nhiều trường hợp, phát hiện bất thường nhẹ lại kéo theo hàng loạt kiểm tra bổ sung, khiến người bệnh thêm lo lắng và gánh nặng cả về thể chất lẫn tinh thần. Với nhóm trên 52 tuổi không triệu chứng, các bác sĩ khuyến nghị có thể lựa chọn những phương pháp sàng lọc không xâm lấn như xét nghiệm máu ẩn trong phân, xét nghiệm vi khuẩn HP… trước khi cân nhắc nội soi.

Xét nghiệm máu tổng quát

Không ít người tin rằng chỉ cần làm xét nghiệm máu tổng quát là có thể “nhìn thấu” tình trạng sức khỏe. Thực tế, xét nghiệm máu chỉ phản ánh một phần cơ thể.

Các chỉ số như đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận giúp phát hiện những vấn đề phổ biến như đái tháo đường, rối loạn lipid máu. Tuy nhiên, nhiều bệnh tim mạch hay ung thư giai đoạn sớm lại không biểu hiện rõ qua xét nghiệm máu thông thường.

Bên cạnh đó, những biến động nhẹ của chỉ số máu đôi khi chỉ mang tính tạm thời, do ăn uống, căng thẳng hoặc sinh hoạt thất thường. Nếu quá phụ thuộc vào kết quả xét nghiệm, người cao tuổi dễ rơi vào trạng thái lo lắng quá mức, thậm chí điều trị không cần thiết.

Vì vậy, sau tuổi 52, xét nghiệm máu nên được thực hiện có chọn lọc, theo tư vấn của bác sĩ, kết hợp với thăm khám lâm sàng và các kiểm tra phù hợp khác, thay vì làm tràn lan cho yên tâm.

Khám sức khỏe định kỳ vẫn là chìa khóa giúp người cao tuổi sống khỏe và chủ động phòng bệnh. Tuy nhiên, khám quá nhiều, không đúng chỉ định có thể phản tác dụng, gây tốn kém, mệt mỏi và áp lực tâm lý.

Các bác sĩ nhấn mạnh, điều quan trọng không phải là làm bao nhiêu xét nghiệm, mà là làm đúng xét nghiệm, vào đúng thời điểm, cho đúng đối tượng. Lắng nghe cơ thể, trao đổi kỹ với bác sĩ và lựa chọn phương án kiểm tra phù hợp chính là cách thông minh nhất để bảo vệ sức khỏe khi bước sang tuổi trung niên.