Làm việc với sếp ái kỷ có thể khiến sức khỏe tinh thần lẫn thể chất của nhân viên bị bào mòn. Ảnh: Pexels.

Một người quản lý tồi có thể khiến công việc trở nên nặng nề hơn mỗi ngày, nhưng với những người mang đặc điểm ái kỷ, tác động đó không dừng lại ở cảm xúc hay sự khó chịu thông thường.

Theo các chuyên gia tâm lý, kiểu lãnh đạo này có thể âm thầm bào mòn cả sức khỏe tinh thần lẫn thể chất của nhân viên theo thời gian. Sự bào mòn này không diễn ra tức thì mà là hệ quả của tình trạng căng thẳng mạn tính, khiến cơ thể luôn trong trạng thái báo động đỏ

Ban đầu, họ thường xuất hiện với vẻ ngoài cuốn hút, thân thiện và dường như rất đồng điệu với giá trị của nhân viên. Tuy nhiên, theo nhà trị liệu Melissa Croy, đó có thể chỉ là một “bước thăm dò” nhằm xác định điểm yếu, ưu tiên và những điều quan trọng với bạn, những yếu tố sau này có thể bị lợi dụng.

Để nhận diện một người sếp mang xu hướng ái kỷ không chỉ dựa vào lời nói mà còn cần quan sát cả những biểu hiện tinh vi trong hành vi và thái độ. Họ thường tỏ ra thiếu đồng cảm, hay “kể tên” để khẳng định vị thế, sẵn sàng phá vỡ quy tắc, đổ lỗi khi có sai sót và né tránh việc ghi nhận đóng góp của người khác, thậm chí chiếm luôn công sức của cấp dưới.

Theo chuyên gia Melissa Croy, những người lãnh đạo chỉ xoay quanh cái tôi của mình sẽ dần khai thác các điểm yếu của nhân viên để tăng cường sự kiểm soát. Từ những nhận xét ban đầu tưởng như góp ý, họ chuyển sang chỉ trích ngày càng khắt khe, từng bước làm xói mòn lòng tự trọng, sự tự tin và niềm tin vào năng lực của chính người làm việc dưới quyền.

“Những người sếp mang tính ái kỷ không dừng lại ở việc gây áp lực công việc. Họ có thể khai thác chính những giá trị và ưu tiên cá nhân của bạn, đặt ra những nghi ngờ về con người và bản sắc của bạn, đồng thời dùng các cơ hội nghề nghiệp như một cách để gây sức ép”, Croy nói với tờ New York Post.

Nghiên cứu cho thấy áp lực từ lãnh đạo độc hại có thể khiến cơ thể bị "ngâm" trong cortisol quá mức, dẫn đến suy giảm hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Ảnh: Freepik.

Theo vị chuyên gia, kiểu nhà lãnh đạo này cũng thường đưa ra những yêu cầu vượt ngoài thực tế, đòi hỏi chất lượng công việc khó có thể đạt tới và áp đặt những thời hạn gần như không thể hoàn thành, khiến nhân viên luôn bị đặt trong trạng thái căng thẳng kéo dài.

Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn có thể để lại hệ quả rõ rệt lên cơ thể nhân viên. Thông thường, khi bị chỉ trích hoặc đe dọa, não bộ sẽ kích hoạt trục HPA (hạ đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận), giải phóng ồ ạt cortisol và adrenaline. Áp lực tích tụ liên tục có thể dẫn đến rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), với các biểu hiện như lo âu, cáu gắt, cảm giác tuyệt vọng, thậm chí làm tăng nguy cơ tự làm tổn thương bản thân.

Hệ tim mạch cũng bị ảnh hưởng với các triệu chứng như tim đập nhanh, tức ngực, chóng mặt, choáng váng, đồng thời làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim và rối loạn mỡ máu.

Cơ thể thường xuyên ở trạng thái “chiến đấu hoặc bỏ chạy” còn khiến người bệnh đổ mồ hôi, khó thở. Bên cạnh đó, tình trạng viêm ở hệ cơ xương khớp có thể gây đau khớp, đau đầu, căng cơ và làm trầm trọng thêm những cơn đau sẵn có. Hệ tiêu hóa cũng không tránh khỏi ảnh hưởng, với các biểu hiện như buồn nôn, nôn, tiêu chảy, khó tiêu, đầy hơi và đau dạ dày.

Để giảm thiểu các tác động trên, Melissa Croy khuyến nghị người lao động cần chủ động thiết lập lại sự cân bằng, từ việc duy trì các mối quan hệ ngoài công việc, tham gia hoạt động giúp thư giãn, đến việc tập thể dục thường xuyên để giảm stress và phục hồi cảm giác kiểm soát.

Việc ghi lại các trải nghiệm cụ thể trong quá trình làm việc cũng có thể giúp nhận diện rõ ràng hơn những hành vi thao túng, đặc biệt trong các tình huống bị “thao túng tâm lý”. Hành động này giúp bạn tách biệt cảm xúc cá nhân ra khỏi những lời chỉ trích vô lý của đối phương.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, tìm đến chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm về rối loạn nhân cách ái kỷ được xem là bước cần thiết. Bởi nếu không được nhận diện và xử lý đúng cách, những tổn thương tích tụ từ môi trường làm việc độc hại có thể kéo dài và ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng sống của người lao động.