Quan niệm này bắt nguồn từ đặc tính vật lý của chất lỏng, khi xăng có xu hướng giãn nở theo nhiệt độ. Theo đó, nếu nhiệt độ tăng từ khoảng 15°C lên 24°C, thể tích xăng có thể tăng khoảng 1% trong khi hàm lượng năng lượng không thay đổi. Từ cơ sở này, nhiều người cho rằng đổ xăng vào thời điểm trời mát sẽ giúp nhận được lượng nhiên liệu nhiều hơn với cùng một số tiền.
Để kiểm chứng nhận định này, Consumer Reports – tạp chí chuyên đánh giá sản phẩm đã tiến hành thử nghiệm và tham khảo ý kiến các chuyên gia. Kết quả cho thấy, dù lập luận trên có cơ sở về mặt lý thuyết nhưng trong thực tế, lời khuyên này không hoàn toàn chính xác.
Trên thực tế, phần lớn trạm xăng lưu trữ nhiên liệu trong các bể ngầm. Nhiệt độ dưới lòng đất ổn định hơn nhiều so với không khí bên ngoài nên xăng trong bể gần như không thay đổi nhiệt độ trong suốt cả ngày. Vì vậy, nhiệt độ của xăng chảy ra từ vòi bơm vào buổi sáng hay buổi chiều thường không khác biệt đáng kể.
Theo ông Rob Underwood, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Energy Marketers of America, Hội nghị Quốc gia về Đo lường và Khối lượng đã thực hiện một nghiên cứu kéo dài 4 năm nhằm xem xét có cần điều chỉnh các quy trình đo lường để bù trừ yếu tố nhiệt độ hay không. Kết luận cuối cùng cho thấy chưa có cơ sở để thay đổi các quy định hiện hành.
Trong các thử nghiệm thực tế, nhóm chuyên gia của Consumer Reports tiến hành đo đạc tại trung tâm thử nghiệm ô tô ở bang Connecticut (Mỹ), nơi được trang bị hệ thống bể chứa nhiên liệu ngầm tương tự các trạm xăng ngoài thực tế.
Vào mùa hè, nhiệt độ nhiên liệu được theo dõi tại hai thời điểm trong ngày là buổi sáng (8h30) và đầu giờ chiều (12h30-13h00). Mặc dù nhiệt độ ngoài trời có thể chênh lệch 6,67 độ C, nhưng nhiên liệu trong bể chứa ngầm ổn định ở mức 16,66 độ C.
Kết quả cho thấy, lượng xăng chảy ra ban đầu từ vòi bơm thường có nhiệt độ cao hơn do phần nhiên liệu còn lại trong ống dẫn bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ bên ngoài. Tuy nhiên, sau khi bơm một lượng nhất định khoảng 20 gallon (tương đương 75,7 lít) đầu tiên, nhiệt độ xăng sẽ nhanh chóng cân bằng với nhiệt độ trong bể chứa, bất kể thời điểm lấy nhiên liệu là sáng hay chiều.
Tổng thể, nhiệt độ xăng khi bơm phụ thuộc chủ yếu vào điều kiện của bể chứa ngầm, thay vì nhiệt độ không khí. Việc “canh giờ” để đổ xăng khi trời mát vì thế chỉ mang lại khác biệt rất nhỏ, trong điều kiện bể chứa không duy trì được mức nhiệt thấp ổn định. Trên thực tế, các bể chứa thường có cấu trúc cách nhiệt hai lớp khiến nhiệt độ nhiên liệu không biến động nhanh theo môi trường bên ngoài.
Ngay cả khi xăng ở mức nhiệt cao hơn, mức chênh lệch về thể tích cũng không đáng kể. Theo ước tính, nhiệt độ tăng tăng 8,33 độ C chỉ khiến thể tích xăng tăng khoảng 1%, một con số quá nhỏ để tạo ra khác biệt rõ rệt về chi phí.
Dù vậy, việc lựa chọn đổ xăng vào sáng sớm hoặc tối muộn vẫn có thể mang lại lợi ích nhất định về mặt thời gian, khi đây thường là những khung giờ ít đông đúc hơn tại các trạm xăng.
