Một nữ bệnh nhân tuổi được người nhà đưa đến khoa Nội tiết, Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM), trong tình trạng mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém và suy kiệt. Khi thăm khám, bác sĩ ghi nhận người bệnh có khuôn mặt tròn, đỏ, mỡ dồn ở vùng cổ, da mỏng và dễ bầm tím.

Khai thác bệnh sử cho thấy bệnh nhân đã tự mua thuốc giảm đau không rõ nguồn gốc và sử dụng trong thời gian dài vì “uống thấy dễ chịu”.

Qua đánh giá lâm sàng, bác sĩ nhận định người bệnh có các dấu hiệu gợi ý hội chứng Cushing kèm suy tuyến thượng thận mạn, nhiều khả năng liên quan đến việc sử dụng corticoid kéo dài. Sau khi được điều trị theo phác đồ, sức khỏe người bệnh cải thiện và được tư vấn theo dõi lâu dài.

Từ trường hợp này, các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân 115 khuyến cáo người dân không nên tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là các loại thuốc không rõ thành phần hoặc nguồn gốc, vì có thể chứa corticoid.

Hình ảnh người bệnh Cushing. Ảnh: Bệnh viện Nhân dân 115.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, khoa Nội tiết, Bệnh viện Nhân dân 115, corticoid (corticosteroids hoặc glucocorticoids) là nhóm thuốc có tác dụng kháng viêm và ức chế miễn dịch mạnh, thường được chỉ định trong điều trị nhiều bệnh như hen, dị ứng, bệnh khớp hay một số bệnh tự miễn.

Đây là thuốc quan trọng trong điều trị, nhưng nếu dùng không đúng chỉ định, kéo dài hoặc sử dụng các chế phẩm không rõ thành phần có chứa corticoid, cơ thể có thể bị rối loạn hoạt động tuyến thượng thận và dẫn đến suy tuyến thượng thận mạn.

Người lạm dụng corticoid trong thời gian dài có thể xuất hiện nhiều thay đổi về ngoại hình như mặt tròn đỏ, tích mỡ vùng cổ và bụng, teo cơ tay chân. Ngoài ra, da có thể trở nên mỏng, dễ bầm tím hoặc xuất hiện các vết rạn đỏ tím. Một số rối loạn chuyển hóa cũng có thể xảy ra như tăng huyết áp, tăng đường huyết, loãng xương. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, buồn nôn hoặc suy giảm thể trạng.

Bác sĩ Hạnh lưu ý những dấu hiệu này không hoàn toàn đặc hiệu cho việc lạm dụng corticoid. Khi xuất hiện các biểu hiện bất thường, người dân nên đi khám để được đánh giá chính xác nguyên nhân.

Để sử dụng thuốc an toàn, bác sĩ khuyến cáo chỉ dùng corticoid khi có chỉ định của bác sĩ và tái khám đúng hẹn. Người bệnh cũng không nên tự ý ngưng thuốc đột ngột nếu đã dùng trong thời gian dài. Đồng thời, cần tránh sử dụng các loại thuốc không nhãn mác, không rõ thành phần, kể cả những sản phẩm được quảng cáo “giảm đau nhanh”.

Nếu nghi ngờ đã sử dụng corticoid kéo dài, người dân nên đến khám chuyên khoa nội tiết để được hướng dẫn giảm thuốc an toàn và theo dõi sức khỏe.

Việc thăm khám sớm cũng được khuyến cáo khi có các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân, thay đổi ngoại hình bất thường kèm tăng huyết áp hoặc tăng đường huyết, hoặc khi đã dùng thuốc giảm đau hay thuốc “gia truyền” trong thời gian dài nhưng không rõ thành phần.