Trong cuốn sách nổi tiếng "Đọc vị mọi vấn đề của trẻ", tác giả Tracy Hogg - chuyên gia chăm sóc trẻ sơ sinh người Anh nổi tiếng với biệt danh "người thì thầm với trẻ" - nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cha mẹ lắng nghe và thấu hiểu những tín hiệu mà cơ thể trẻ phát ra. Tinh thần này cũng đúng khi nói về các dấu hiệu bệnh lý mà nhiều phụ huynh dễ bỏ qua, chẳng hạn với bệnh cúm mùa.

Nhiều cha mẹ vẫn cho rằng cúm mùa chỉ là bệnh cảm thông thường, trẻ mắc rồi sẽ tự khỏi. Tuy nhiên, theo bác sĩ chuyên khoa II Phạm Công Khắc, Phó giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, đây là quan niệm sai lầm bởi cúm có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng, kể cả ở những trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh

Không chỉ trẻ có bệnh nền mới có nguy cơ

Bác sĩ chuyên khoa II Phạm Công Khắc cho biết phần lớn trẻ mắc cúm sẽ hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần nếu được chăm sóc và theo dõi đúng cách. Dù vậy, điều này không đồng nghĩa cúm mùa là bệnh lành tính.

"Cúm là bệnh nhiễm virus đường hô hấp có khả năng lây lan rất nhanh. Trẻ thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng sốt, ho, đau họng, nghẹt hoặc chảy nước mũi, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt nhiều. Ở trẻ nhỏ, bệnh có thể biểu hiện không điển hình như quấy khóc, bú kém, nôn, tiêu chảy hoặc li bì", bác sĩ Khắc nói.

Điều đáng lo ngại là cúm không chỉ gây các biến chứng thường gặp như viêm tai giữa, viêm xoang, mất nước hay làm nặng thêm hen phế quản và các bệnh mạn tính, mà còn có thể dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp, viêm cơ tim, viêm não, co giật, tiêu cơ vân, sốc, suy đa cơ quan. Nhiều trường hợp phải điều trị hồi sức tích cực, thở máy và vẫn có nguy cơ không qua khỏi.

Theo bác sĩ Khắc, nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng khi mắc cúm gồm trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi; trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, hen phế quản, bệnh phổi mạn tính, bệnh thần kinh, bệnh gan, bệnh thận, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa, bệnh về máu; trẻ suy giảm miễn dịch, ung thư hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch.

Tuy nhiên, bác sĩ nhấn mạnh ngay cả những trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh cũng có thể mắc cúm nặng. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan chỉ vì con không có bệnh nền.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, thở nhanh, tím môi, li bì, khó đánh thức, co giật, bỏ bú, nôn nhiều, mất nước, sốt cao kéo dài hoặc đã đỡ nhưng sốt và ho nặng trở lại.

BSCKII Phạm Công Khắc thăm khám cho bệnh nhi. Ảnh: Lê Đạt.

Theo BSCKII Phạm Công Khắc, tiêm vaccine là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để phòng cúm mùa. Mặc dù vaccine không bảo vệ tuyệt đối và hiệu quả có thể thay đổi giữa các mùa do virus cúm liên tục biến đổi, việc tiêm chủng vẫn giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, giảm số lần khám bệnh, giảm nhập viện và đặc biệt là giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, phải điều trị hồi sức cũng như không qua khỏi.

Nên tiêm trước mùa cúm khoảng hai tuần

Theo BSCKII Phạm Công Khắc, trẻ cần được tiêm vaccine cúm hàng năm vì hai lý do.

Thứ nhất, virus cúm liên tục biến đổi nên thành phần vaccine cũng được cập nhật mỗi năm để phù hợp với các chủng virus đang lưu hành.

Thứ hai, miễn dịch sau tiêm sẽ giảm dần theo thời gian. Vì vậy, việc từng mắc cúm hoặc từng tiêm vaccine không đồng nghĩa trẻ sẽ tiếp tục được bảo vệ trong các mùa cúm sau.

Sau khi tiêm khoảng hai tuần, cơ thể mới tạo được lượng kháng thể bảo vệ. Do đó, phụ huynh nên chủ động đưa trẻ đi tiêm trước thời điểm mùa cúm gia tăng khoảng hai tuần.

"Tại Việt Nam, cúm có thể lưu hành quanh năm và thường tăng vào các giai đoạn thời tiết thay đổi. Vì vậy, không nhất thiết phải chờ đến một thời điểm cố định mới tiêm. Nếu lỡ thời điểm dự kiến nhưng virus vẫn đang lưu hành, việc tiêm muộn vẫn mang lại lợi ích. Với trẻ cần tiêm hai mũi, phụ huynh nên bắt đầu tiêm sớm để hoàn thành đầy đủ phác đồ", vị chuyên gia cho hay.

Bên cạnh tiêm chủng, bác sĩ Khắc khuyến cáo cha mẹ cần kết hợp nhiều biện pháp phòng bệnh như hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh hô hấp, giữ môi trường sống thông thoáng, đeo khẩu trang khi cần thiết và không cho trẻ đang sốt đến trường.

Trẻ cũng cần được nghỉ ngơi đầy đủ, uống đủ nước và bảo đảm chế độ dinh dưỡng hợp lý. Đặc biệt, phụ huynh không nên tự ý sử dụng kháng sinh vì thuốc không có tác dụng đối với virus cúm.