Theo ThS.BS Nguyễn Thị Anh Tiên, khoa Sơ sinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), trong những ngày đầu sau sinh, nhiều bà mẹ lo lắng không biết con đã bú đủ sữa hay chưa vì không thể đo được lượng sữa trẻ bú vào. Tuy nhiên, cơ thể trẻ sẽ phát ra nhiều tín hiệu giúp cha mẹ đánh giá việc bú mẹ có hiệu quả.

Bác sĩ cho biết sau sinh khoảng 2-4 ngày, cơ thể người mẹ bắt đầu tiết nhiều sữa hơn. Nếu đến ngày thứ 4 sau sinh mà sữa vẫn chưa về đủ, trẻ có thể đói sau mỗi cữ bú. Khi đó, mẹ nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn và hỗ trợ.

Trong vài giờ đầu sau sinh, sữa non có giá trị đặc biệt vì chứa nhiều kháng thể giúp tăng cường miễn dịch cho trẻ. Do đó, mẹ nên cho bé bú sớm và tận dụng tối đa nguồn sữa quý này.

Một em bé bú hiệu quả thường sẽ tự tìm vú mẹ, ngậm bắt vú đúng và mút nhịp nhàng trong khoảng 10-15 phút mỗi cữ. Người mẹ có thể nghe thấy tiếng trẻ nuốt đều trong lúc bú.

Khi trẻ bắt đầu bú yếu, nuốt ít hơn hoặc có dấu hiệu buồn ngủ, mẹ có thể vỗ ợ hơi, thay tã để đánh thức rồi chuyển sang bú bên vú còn lại. Việc cho trẻ bú cả hai bên giúp kích thích tiết sữa và làm trống đều hai bầu vú.

Theo khuyến cáo, trẻ sơ sinh nên bú trên 8 lần mỗi ngày và được cho bú ngay khi xuất hiện các dấu hiệu đói như thức giấc, mút tay, quay đầu tìm vú hoặc mút môi, mút lưỡi. Khóc là dấu hiệu đói muộn, khi đó trẻ có thể bú kém hơn.

Trong những tuần đầu, nếu trẻ bú dưới 8 cữ mỗi ngày hoặc ngủ liền cả đêm, cha mẹ nên đánh thức trẻ để cho bú vì đây có thể là dấu hiệu trẻ chưa nhận đủ sữa.

Bác sĩ Tiên cũng lưu ý cha mẹ không nên quá cứng nhắc theo cữ bú cố định. Nếu trẻ không tuân theo lịch bú tiêu chuẩn nhưng vẫn bú theo nhu cầu và phát triển tốt thì không cần ép bú liên tục, bởi điều này có thể khiến trẻ sợ bú và bỏ bú.

Sau mỗi cữ bú, trẻ bú đủ thường tỏ ra hài lòng và dễ ngủ. Nếu bé vẫn quấy khóc, mút ngón tay hoặc tiếp tục muốn bú ngay sau khi kết thúc cữ bú, có thể trẻ chưa được cung cấp đủ sữa. Trường hợp này, mẹ nên được bác sĩ tư vấn để cải thiện nguồn sữa hoặc cân nhắc bổ sung sữa nếu cần.

Ngoài ra, bầu vú của mẹ thường căng trước khi cho bú và mềm hơn sau khi trẻ bú xong. Đây cũng là một dấu hiệu cho thấy sữa đã được trẻ bú hiệu quả.

Số lần đi tiểu và đi tiêu của trẻ cũng phản ánh lượng sữa được cung cấp. Khi sữa mẹ đã về đủ, trẻ thường đi tiểu từ 6 lần mỗi ngày trở lên, nước tiểu nhạt màu hoặc không màu. Nếu sau 3 ngày tuổi, nước tiểu có màu vàng sẫm hoặc màu gạch bẩn bám trên tã, đây có thể là dấu hiệu trẻ bú chưa đủ.

Đối với phân, trẻ thường đi phân su màu xanh đen trong 4-5 ngày đầu sau sinh. Sau mốc này, nếu phân vẫn còn màu xanh sẫm hoặc nâu, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám. Trẻ bú mẹ hoàn toàn cũng có thể đi tiêu từ 4 lần mỗi ngày hoặc són phân sau mỗi cữ bú trong 3-4 tuần đầu, đây là hiện tượng bình thường.

Bác sĩ Tiên cho biết dấu hiệu đáng tin cậy nhất để đánh giá trẻ có bú đủ hay không là tốc độ tăng cân. Sau khi nguồn sữa mẹ ổn định, trẻ bú mẹ hoàn toàn thường tăng ít nhất khoảng 30 g mỗi ngày trong hai tháng đầu đời.

Nếu trẻ không tăng cân hoặc tăng cân chậm, nguyên nhân có thể do mẹ chưa đủ sữa hoặc kỹ thuật cho bú chưa đúng và cần được bác sĩ đánh giá, hướng dẫn.