Nhiều phụ huynh tin rằng chiều cao của trẻ hoàn toàn do gene quyết định. Tuy nhiên, chuyên gia dinh dưỡng khẳng định đây chỉ là một phần của câu chuyện - yếu tố quan trọng hơn lại nằm ở cách chăm sóc trong những giai đoạn then chốt.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chiều cao của trẻ không tăng đều qua các giai đoạn mà phát triển mạnh trong những "cửa sổ thời gian" nhất định. Nếu bỏ qua các giai đoạn này, trẻ có thể mất cơ hội đạt được tầm vóc tối ưu khi trưởng thành.

Những mốc tăng trưởng quan trọng

Vị chuyên gia cho biết chiều cao của trẻ chịu tác động bởi hai nhóm yếu tố chính. Nhóm không thể can thiệp gồm yếu tố di truyền (gene) và giới tính.

Trong khi đó, nhóm có thể can thiệp bao gồm dinh dưỡng, mức độ vận động, hormone và việc sử dụng thuốc. Đây là những yếu tố đóng vai trò quan trọng và có thể điều chỉnh để hỗ trợ trẻ phát triển tốt hơn.

Đáng chú ý, thời điểm can thiệp cũng mang tính quyết định. Nghiên cứu cho thấy việc chăm sóc toàn diện, liên tục từ sớm sẽ tạo điều kiện tối ưu cho sự phát triển chiều cao. Tuy nhiên, cần đặc biệt chú trọng ba giai đoạn "vàng":

• Thời kỳ mang thai
• Giai đoạn 0-2 tuổi
• Giai đoạn tiền dậy thì - dậy thì.

"Chiều cao của trẻ tăng nhanh theo từng giai đoạn cụ thể. Khi chào đời, trẻ đạt khoảng 50 cm. Trong năm đầu đời, trẻ có thể tăng thêm khoảng 25 cm. Năm thứ hai, mức tăng khoảng 10-12 cm. Từ sau đó đến trước dậy thì, mỗi năm trẻ tăng trung bình 5-7 cm", PGS Hưng nói.

Đặc biệt, ở giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì, tốc độ tăng trưởng có thể đạt 7-15 cm mỗi năm. Đây là mức tăng mạnh nhất trong suốt quá trình phát triển.

Làm gì để giúp trẻ phát triển chiều cao tối ưu?

Dù không thể thay đổi yếu tố di truyền hay giới tính, cha mẹ vẫn có thể cải thiện tầm vóc cho trẻ thông qua các biện pháp khoa học.

Chiều cao của trẻ không chỉ do gen mà phụ thuộc lớn vào “thời điểm vàng” phát triển. Ảnh: Freepik.

Theo bác sĩ Nguyễn Trọng Hưng, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng. Với phụ nữ, họ cần cải thiện tình trạng dinh dưỡng trước khi mang thai, tránh suy dinh dưỡng hoặc thừa cân, đồng thời bổ sung đầy đủ vi chất. Trong thai kỳ, mẹ cần chế độ ăn hợp lý, làm việc - nghỉ ngơi khoa học và khám thai định kỳ.

Với trẻ nhỏ, bé nên bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và duy trì đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn. Từ 6 tháng tuổi, trẻ cần được ăn dặm với chế độ đa dạng, cân đối các nhóm chất. Các thực phẩm giàu đạm và canxi như thịt, cá, tôm, cua, trứng, sữa và chế phẩm từ sữa cần được chú trọng để hỗ trợ phát triển chiều cao.

"Giấc ngủ cũng có vai trò quan trọng trong việc tiết hormone tăng trưởng. Khi trẻ ngủ sâu, cơ thể sẽ giải phóng các hormone cần thiết, giúp xương phát triển tốt hơn. Vì vậy, đảm bảo thời gian và chất lượng giấc ngủ là yếu tố không thể bỏ qua", bác sĩ Hưng nhấn mạnh.

Hoạt động thể chất thường xuyên giúp xương chắc khỏe và phát triển tốt. Trẻ nên được khuyến khích chơi ngoài trời, tham gia các môn thể thao phù hợp với lứa tuổi để cải thiện thể lực và hỗ trợ tăng trưởng chiều cao.

Ông cũng cho rằng việc theo dõi chiều cao, cân nặng định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu chậm phát triển, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời.

Bên cạnh đó, tiêm chủng đầy đủ, bổ sung vitamin A và tẩy giun định kỳ giúp tăng cường miễn dịch, hạn chế bệnh tật - những yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của trẻ.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám dinh dưỡng định kỳ để phát hiện sớm tình trạng thiếu vi chất như vitamin D, canxi, sắt, kẽm hoặc các thói quen ăn uống chưa hợp lý. Từ đó, bác sĩ sẽ đưa ra giải pháp phù hợp, giúp trẻ phát triển tối đa về sức khỏe và tầm vóc.