PGS.TS Ninh Thị Ứng, Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết sự phát triển tinh thần và vận động của trẻ diễn ra song song với quá trình trưởng thành của hệ thần kinh trung ương và cơ thể. Trong những năm đầu đời, não bộ phát triển rất nhanh nên nhu cầu dinh dưỡng của trẻ cũng cao hơn so với nhiều giai đoạn khác.

Theo bác sĩ Ứng, khi mới sinh, hệ thần kinh là cơ quan phát triển chưa hoàn thiện nhất trong cơ thể. Não trẻ sơ sinh nặng khoảng 300-500 gram nhưng đến tuổi 15 có thể đạt 1.200-1.400 gram, tương đương não người trưởng thành.

Sự phát triển này là kết quả của quá trình myelin hóa, tức hình thành lớp bao quanh dây thần kinh giúp dẫn truyền tín hiệu thần kinh hiệu quả hơn.

Để đáp ứng quá trình phát triển đó, trẻ cần được cung cấp đầy đủ năng lượng và các nhóm chất thiết yếu. Trẻ dưới một tuổi cần khoảng 100-200 kcal/kg/ngày, trong khi trẻ lớn hơn có nhu cầu năng lượng được tính theo công thức 1.000 kcal cộng thêm 100 kcal nhân với số tuổi.

Nguồn cung cấp năng lượng chính cho trẻ đến từ nhóm chất bột đường như gạo, bột mì, khoai và các loại ngũ cốc. Tuy nhiên, bác sĩ Ứng nhấn mạnh protein và chất béo mới là những dưỡng chất đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với não bộ.

Protein tham gia tạo myelin, phát triển mô, tái tạo tế bào và tổng hợp enzyme cho cơ thể. Các thực phẩm như trứng, sữa, thịt, cá, tôm và các loại đậu đều chứa nhiều axit amin thiết yếu giúp hỗ trợ phát triển trí não và thể chất của trẻ. Trung bình trẻ cần khoảng 2-3 gram protein/kg cân nặng/ngày.

Trong khi đó, khoảng 60% thành phần não bộ là chất béo. Các axit béo chuỗi dài có trong dầu thực vật, sữa, lạc và vừng giúp hình thành myelin và hỗ trợ dẫn truyền thần kinh. Trẻ càng nhỏ càng cần tỷ lệ chất béo cao trong khẩu phần ăn. Với trẻ dưới 6 tháng tuổi, chất béo nên chiếm khoảng một nửa tổng nhu cầu năng lượng hàng ngày.

Ngoài protein và chất béo, nhiều vitamin cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của não bộ. Vitamin A hỗ trợ chức năng thần kinh và thị lực, vitamin nhóm B tham gia chuyển hóa năng lượng cho não, vitamin C giúp liên kết tế bào thần kinh còn vitamin E góp phần chống lão hóa tế bào não. Những vitamin này có nhiều trong rau xanh, gan động vật, cá, trứng, sữa và các loại hạt.

Bác sĩ Ứng cũng lưu ý các khoáng chất như sắt, canxi, phốt pho, kẽm và đồng có vai trò quan trọng đối với hệ thần kinh. Sắt giúp vận chuyển oxy lên não, trong khi kẽm tham gia cấu tạo nhiều enzyme cần thiết cho hoạt động của não bộ.

Bác sĩ Ứng cho hay khẩu phần ăn của trẻ cần được xây dựng cân đối giữa các nhóm chất, đa dạng thực phẩm và phù hợp với từng độ tuổi để hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí não.