Chiều cao của trẻ không tăng đều qua từng năm mà phát triển theo từng độ tuổi. Thông thường, có hai giai đoạn vàng quyết định phần lớn chiều cao khi trưởng thành mà cha mẹ không nên bỏ lỡ.
Hai giai đoạn này không chỉ đánh dấu sự biến đổi nhanh chóng của cơ thể, mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ. Đó chính là thời kỳ quan trọng trong việc phát triển chiều cao của trẻ.
Giai đoạn 0-2 tuổi: Tăng trưởng nhanh nhất sau sinh
Theo Cleveland Clinic, ngay từ khi chào đời, trẻ bước vào giai đoạn phát triển thể chất mạnh mẽ nhất. Tiêu chuẩn tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy trong năm đầu tiên, trẻ có thể tăng tới khoảng 25 cm chiều cao, và thêm 10-12 cm trong năm thứ hai.
Sự tăng trưởng vượt trội này là do cơ thể trẻ đang hoàn thiện nhanh chóng hệ xương, cơ và các cơ quan quan trọng. Đồng thời, trong giai đoạn này, hormone tăng trưởng hoạt động mạnh mẽ, kết hợp với nguồn dinh dưỡng từ sữa mẹ hoặc sữa công thức giúp trẻ đạt tốc độ phát triển tối ưu.
WHO nhấn mạnh đây là "giai đoạn nền tảng", bởi chiều cao đạt được trong 2 năm đầu đời có ảnh hưởng lâu dài đến tầm vóc sau này.
Giai đoạn 3-10 tuổi: Phát triển ổn định nhưng không kém phần quan trọng
Sau 2 tuổi, tốc độ tăng trưởng của trẻ sẽ giảm. Trong giai đoạn 3-10 tuổi, trẻ duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định, trung bình khoảng 5-7 cm mỗi năm. Đây là giai đoạn phát triển chiều cao của trẻ ổn định nhất và quan trọng để tích lũy dinh dưỡng, chuẩn bị cho đợt tăng trưởng mạnh ở tuổi dậy thì.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), các yếu tố như chế độ ăn, vận động và giấc ngủ trong thời kỳ này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiềm năng chiều cao sau này.
 |
Cha mẹ nên nhớ kỹ giai đoạn có thể phát triển chiều cao "bứt tốc" của trẻ để tạo điều kiện thuận lợi cho con. Ảnh: Momjunction. |
Giai đoạn dậy thì: Thời kỳ "bứt tốc" quyết định chiều cao
Sau giai đoạn phát triển ổn định, trẻ bước vào tuổi dậy thì với đợt tăng trưởng mạnh thứ hai. Theo CDC, đây là giai đoạn trẻ tăng chiều cao nhanh thứ hai và mang tính quyết định.
Ở bé gái, giai đoạn này thường bắt đầu khoảng 8-13 tuổi và đạt đỉnh khoảng 10-12 tuổi. Trong khi đó, bé trai thường bắt đầu muộn hơn, 9-14 tuổi, và tăng mạnh nhất vào khoảng 12-14 tuổi.
Trong thời gian này, nếu được chăm sóc tốt, trẻ có thể cao thêm 8-12 cm mỗi năm nhờ sự gia tăng mạnh của hormone tăng trưởng và hormone sinh dục. Đây cũng là lúc hệ xương phát triển nhanh về chiều dài trước khi các đầu xương dần đóng lại khi kết thúc dậy thì.
Trẻ em ngừng phát triển chiều cao sau tuổi dậy thì. Đó là khi các sụn tăng trưởng - mô mềm, phát triển ở đầu xương - cứng lại và ngừng phát triển. Đối với bé gái, tuổi dậy thì thường kết thúc 2-3 năm sau kỳ kinh nguyệt (trung bình 15 tuổi). Bé trai trung bình kết thúc tuổi dậy thì vào khoảng 17-18 tuổi.
Chiều cao của trẻ không chỉ phụ thuộc vào yếu tố di truyền mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ dinh dưỡng, giấc ngủ và mức độ vận động. Chế độ ăn giàu canxi, vitamin D, protein, kết hợp với việc ngủ đủ giấc và vận động thường xuyên sẽ giúp tối ưu hóa các giai đoạn tăng trưởng, đặc biệt là hai "thời điểm vàng".
