Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thừa cân là tình trạng cân nặng vượt quá mức nên có so với chiều cao, còn béo phì là sự tích lũy mỡ bất thường hoặc quá mức trong cơ thể, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Vì vậy, khi đánh giá béo phì không chỉ dựa vào cân nặng mà còn cần xem xét tỷ lệ mỡ trong cơ thể.

Với trẻ em, việc đánh giá thừa cân, béo phì thường dựa vào chỉ số cân nặng theo chiều cao hoặc chỉ số khối cơ thể (BMI) theo từng độ tuổi. Trẻ tăng cân quá nhanh so với biểu đồ tăng trưởng, thường có các dấu hiệu như mặt tròn, cổ nhiều ngấn, mỡ bụng dày hoặc dễ đổ mồ hôi khi vận động.

Theo bác sĩ Dương Công Minh, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), trẻ thừa cân nếu không được kiểm soát có nguy cơ cao phát triển thành béo phì khi trưởng thành. Từ đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đái tháo đường.

Bên cạnh các nguy cơ về sức khỏe, trẻ béo phì còn có thể gặp nhiều ảnh hưởng tâm lý. Nhiều trẻ dễ bị trêu chọc, kỳ thị, dẫn đến tự ti, thu mình và ảnh hưởng đến việc học tập cũng như sự phát triển xã hội.

Về nguyên tắc dinh dưỡng, bác sĩ Minh cho biết kiểm soát béo phì không phải là nhịn ăn mà là điều chỉnh khẩu phần hợp lý. Trẻ nên được tăng cường các thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây ít ngọt và ngũ cốc nguyên hạt để tạo cảm giác no lâu, đồng thời bổ sung vitamin và khoáng chất cần thiết.

Ngược lại, phụ huynh nên hạn chế các thực phẩm nhiều năng lượng như bánh kẹo ngọt, nước ngọt, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ. Khi chế biến thức ăn, nên ưu tiên các phương pháp như luộc, hấp hoặc nướng thay vì chiên xào để giảm lượng chất béo.

Một quan niệm sai lầm phổ biến là trẻ béo phì cần ngừng uống sữa. Theo bác sĩ Minh, sữa vẫn là nguồn cung cấp đạm, canxi và nhiều vi chất quan trọng cho sự phát triển của trẻ. Trong trường hợp cần kiểm soát cân nặng, phụ huynh có thể cho trẻ sử dụng sữa ít béo hoặc sữa tách béo.

Ngoài chế độ ăn, tăng cường vận động cũng đóng vai trò quan trọng. Trẻ nên được khuyến khích tham gia các hoạt động thể chất như đi bộ, chạy nhảy, chơi thể thao hoặc phụ giúp những công việc đơn giản trong gia đình. Đồng thời, nên hạn chế thời gian trẻ ngồi xem tivi hoặc sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài.

Bác sĩ Minh cho hay mục tiêu kiểm soát béo phì ở trẻ nhỏ không phải là giảm cân nhanh mà là làm chậm tốc độ tăng cân, đồng thời đảm bảo trẻ vẫn phát triển chiều cao bình thường. Vì vậy, phụ huynh cần theo dõi tình trạng dinh dưỡng của trẻ và tham khảo ý kiến bác sĩ để xây dựng chế độ ăn uống và sinh hoạt phù hợp.