Khi đồng hồ báo hiệu kết thúc một ngày, cuộc sống của nhiều người trẻ thực chất mới chỉ bắt đầu dịch chuyển sang thế giới ảo. Ánh xanh màn hình vẫn bật sau nửa đêm, những email công việc chưa hồi kết, hay những cái vuốt màn hình kéo dài đến sáng. Chu kỳ này lặp đi lặp lại đến mức trở thành một "bình thường mới".

Nhưng đằng sau sự kiệt sức của cơ thể là một mối nguy khó lường: Các nhà thần kinh học phát hiện lối sống này đang âm thầm làm tăng nguy cơ mắc các cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) - hay còn gọi là những cơn đột quỵ nhỏ.

Cơn thiếu máu não thoáng qua có thể dẫn đến đột quỵ ngay sau đó. Ảnh: Tmmagazine.

Thói quen ban đêm hiện đại đang gây hại cho não

TIA xảy ra khi lưu lượng máu đến một phần của não bị tắc nghẽn tạm thời. Các triệu chứng có thể biến mất nhanh chóng, đôi khi chỉ trong vài phút, nhưng sự kiện này có ý nghĩa y tế vì nó có thể là dấu hiệu cảnh báo cho một cơn đột quỵ trong tương lai. Theo NIH, gần 1 trong 3 người trải qua TIA có thể cuối cùng bị đột quỵ, với gần một nửa xảy ra trong vòng một năm.

Chia sẻ với Times of India, TS Chandana R Gowda, Chuyên gia tư vấn Thần kinh học, Bệnh viện Fortis, Bengaluru (Ấn Độ), nhấn mạnh: "Thiếu ngủ ngày càng nổi lên như một yếu tố nguy cơ lớn nhưng bị bỏ qua đối với các vấn đề thần kinh và tim mạch, ngay cả ở người trẻ tuổi. Một tình trạng quan trọng liên quan đến những mô hình lối sống này là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), thường được gọi là đột quỵ nhỏ".

Trong giấc ngủ lành mạnh, cơ thể điều chỉnh huyết áp, sửa chữa các mạch máu, cân bằng hormone căng thẳng và giảm viêm. Thiếu ngủ kéo dài làm gián đoạn tất cả hệ thống này cùng một lúc.

Khi giấc ngủ liên tục bị gián đoạn, cơ thể trải qua tình trạng tăng hormone căng thẳng kéo dài, huyết áp dao động, viêm tăng cao và rối loạn chuyển hóa - tất cả đều có thể làm tăng nguy cơ TIA và cuối cùng là đột quỵ toàn phát. Nghiên cứu từ Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia cũng đã liên kết tình trạng thiếu ngủ mạn tính với tăng huyết áp, béo phì, tiểu đường và bệnh tim mạch.

Các nhà thần kinh học cho biết, sức khỏe não bộ phụ thuộc lớn vào chất lượng giấc ngủ sâu và tính đều đặn, thay vì chỉ là thời gian ngủ nhiều hay ít.

Thức khuya cũng có xu hướng kéo theo một loạt phản ứng dây chuyền. Những người ngủ ít thường tiêu thụ nhiều caffeine hơn, vận động ít hơn trong ngày, ăn vặt thực phẩm chế biến sẵn vào ban đêm và trải qua mức độ căng thẳng cao hơn. Não và mạch máu luôn ở trạng thái bị kích thích quá mức. Điều này trở nên đặc biệt nguy hiểm khi tình trạng ngủ kém kéo dài hàng tháng hoặc nhiều năm mà không có thời gian phục hồi.

Những dấu hiệu thoáng qua

Một trong những điều nguy hiểm nhất về đột quỵ nhỏ là chúng có thể bị bỏ qua một cách dễ dàng. Các triệu chứng thường biến mất nhanh chóng, khiến mọi người tin rằng không có gì nghiêm trọng xảy ra.

Tiến sĩ Gowda cho biết đột quỵ nhỏ thường xuất hiện với các dấu hiệu cảnh báo mà mọi người hay bỏ qua, bao gồm: Tê hoặc yếu đột ngột ở một bên cơ thể, khó nói tạm thời, chóng mặt, mờ mắt, méo miệng, lú lẫn kéo dài vài phút, mất thăng bằng đột ngột, đau đầu dữ dội hoặc khó hiểu lời nói.

Hãy tránh xem giờ ngủ là thời gian rảnh rỗi có thể trì hoãn, các chuyên gia khuyến cáo hãy coi đây là chế độ phục hồi sinh học thiết yếu. Ảnh: Shutterstock.

Thực tế đáng sợ là đột quỵ nhỏ không còn chỉ xảy ra ở người lớn tuổi. Lối sống ít vận động, căng thẳng mạn tính, thiếu ngủ, hút thuốc, béo phì và huyết áp không kiểm soát đang góp phần làm gia tăng lo ngại về đột quỵ ở cả người trẻ tuổi.

Hiện nay có một thuật ngữ ngày càng được các nhà tâm lý học và thần kinh học sử dụng: "revenge bedtime procrastination" (tạm dịch là "trả thù giờ đi ngủ"). Thuật ngữ này mô tả việc cố tình trì hoãn giấc ngủ để lấy lại thời gian cá nhân sau những ngày làm việc dài.

Ánh sáng xanh từ màn hình ức chế sản xuất melatonin, khiến não khó đi vào giấc ngủ phục hồi hơn, đồng thời nội dung kích thích cảm xúc khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái tỉnh táo.

Bảo vệ não bộ

Giới chuyên gia thần kinh học nhấn mạnh sức khỏe não bộ được củng cố dựa trên những thói quen lành mạnh lặp lại mỗi đêm. Mục tiêu không chỉ là kéo dài thời gian ngủ, mà phải đảm bảo giấc ngủ sâu và có tính chu kỳ ổn định.

Tiến sĩ Gowda khuyến cáo để chủ động phòng ngừa nguy cơ đột quỵ, đặc biệt là ở người trẻ, việc thiết lập thói quen ngủ điều độ, hạn chế thiết bị điện tử, duy trì vận động, kiểm soát căng thẳng và tầm soát y tế kịp thời khi có dấu hiệu bất thường là những mắt xích tối quan trọng.

Những thay đổi nhỏ trong lối sống có thể mang lại lợi ích lớn cho hệ mạch máu não, bao gồm:

• Duy trì giờ thức - ngủ cố định mỗi ngày.
• Hạn chế màn hình xanh ít nhất 45 phút trước khi ngủ.
• Tránh ăn quá no hoặc dung nạp caffeine vào cuối ngày.
• Tăng cường đi bộ, tập thể dục để thúc đẩy tuần hoàn máu.
• Quản lý áp lực tâm lý thông qua thiền định, sở thích hoặc tương tác xã hội.
• Định kỳ kiểm tra huyết áp và chỉ số cholesterol.