Chỉ trong vòng hai tuần gần đây, đúng thời điểm miền Bắc bước vào đợt nắng nóng gay gắt, Trung tâm Tiêm chủng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, Hà Nội), đã tiếp nhận 51 trường hợp phải tiêm huyết thanh và vaccine phòng dại sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào.

Bệnh dại vào mùa

Đáng chú ý, chỉ trong chưa đầy 30 phút của một buổi sáng, trung tâm này liên tiếp tiếp nhận 3 người đến tiêm phòng dại khẩn cấp.

Tại cuộc họp báo kinh tế - xã hội ngày 7/5, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cũng cho biết từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố đã ghi nhận 4 trường hợp không qua khỏi do bệnh dại, tăng 3 ca so với cùng kỳ năm 2025.

Diễn biến này cho thấy nguy cơ bệnh dại đang gia tăng trong mùa hè, thời điểm được ngành y tế xác định là giai đoạn cao điểm của bệnh.

Ngành y tế TP.HCM nhận định nguy cơ bệnh dại gia tăng trong bối cảnh tỷ lệ tiêm phòng cho chó, mèo tại một số khu vực chưa đạt yêu cầu. Tình trạng thả rông vật nuôi, không đeo rọ mõm vẫn diễn ra phổ biến. Bên cạnh đó, không ít người dân còn chủ quan, không đến cơ sở y tế sau khi bị chó, mèo cắn mà tự điều trị bằng các biện pháp dân gian.

Người đàn ông từ Tây Ninh xuống Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM để tiêm vaccine dại sau khi tiếp xúc nước bọt của chó chết do bệnh dại. Ảnh: Duy Hiệu.

HCDC cũng cảnh báo gần đây đã ghi nhận một số trường hợp không qua khỏi tại các tỉnh, thành phía Nam do không tiêm phòng sau khi bị chó, mèo cắn. Điều này cho thấy bệnh dại có thể bùng phát nếu người dân lơ là trong công tác phòng ngừa.

Tỷ lệ không qua khỏi gần như 100%

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm do virus dại gây ra.

"Đây là một trong số ít bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ không qua khỏi gần như 100% khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Hiện chưa có thuốc đặc trị bệnh dại", bác sĩ Huyền nhấn mạnh.

May mắn là bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng vaccine và huyết thanh kháng dại nếu được tiêm đúng thời điểm. Vì vậy, việc xử trí sớm ngay sau khi bị động vật nghi mắc dại cắn là yếu tố quyết định giúp ngăn ngừa không qua khỏi.

Theo chuyên gia này, virus dại có thể tồn tại trong cơ thể chó, mèo nhiều tháng trước khi con vật phát bệnh. Do đó, một con vật trông hoàn toàn khỏe mạnh, hiền lành vẫn có thể đang trong thời kỳ ủ bệnh và có khả năng lây truyền virus cho người.

Sai lầm phổ biến nhất hiện nay là nhiều người chờ xem chó hoặc mèo có chết hay phát bệnh hay không rồi mới đi tiêm vaccine. Trong khi đó, virus dại có thể nhanh chóng di chuyển theo hệ thần kinh về não, đặc biệt khi vết cắn nằm ở những vị trí nguy hiểm như vùng đầu, mặt, cổ hoặc các khu vực tập trung nhiều đầu dây thần kinh như đầu ngón tay, đầu ngón chân và cơ quan sinh dục.

"Chỉ cần chậm trễ vài ngày trong một số trường hợp nguy cơ cao cũng có thể làm mất cơ hội dự phòng hiệu quả", bác sĩ Huyền cảnh báo.

Người bị chó dại cắn cần tiêm vaccine và huyết thanh kháng dại. Ảnh: Shutterstock.

Theo hướng dẫn của BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, ngay sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào gây trầy xước, người dân cần sơ cứu vết thương càng sớm càng tốt.

Bước đầu tiên là rửa kỹ vùng tổn thương dưới vòi nước chảy liên tục bằng xà phòng trong ít nhất 15 phút để loại bỏ tối đa virus tại chỗ. Sau đó, sát khuẩn bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch cồn iod.

Sau sơ cứu, người bị phơi nhiễm cần nhanh chóng đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ đánh giá mức độ nguy cơ và chỉ định tiêm vaccine hoặc huyết thanh kháng dại phù hợp.

Bác sĩ đặc biệt lưu ý người dân không tự ý đắp lá thuốc, chữa mẹo, chữa bằng thuốc nam hoặc tìm đến các "thầy lang lấy độc". Những phương pháp này không có tác dụng tiêu diệt virus dại mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng vết thương và khiến người bệnh bỏ lỡ "thời gian vàng" để dự phòng.

Đối với vật nuôi, chó và mèo từ 2 tháng tuổi trở lên cần được tiêm vaccine phòng dại định kỳ hàng năm theo khuyến cáo của cơ quan thú y.

Hiện Việt Nam có hai loại vaccine phòng dại được cấp phép lưu hành là Verorab do Sanofi Pasteur (Pháp) sản xuất và Abhayrab do Human Biological Institute (Ấn Độ) sản xuất. Đây là các vaccine được sử dụng trong chương trình tiêm chủng dịch vụ do người dân tự chi trả.

Theo thống kê của Bộ Y tế, cả nước hiện có khoảng 700 điểm tiêm vaccine phòng dại. Mỗi năm có khoảng 400.000-500.000 người được tiêm vaccine phòng bệnh sau phơi nhiễm.

Để nâng cao hiệu quả sử dụng vaccine, Chương trình quốc gia khống chế và tiến tới loại trừ bệnh dại trên người khuyến cáo các cơ sở tiêm chủng tăng cường áp dụng phác đồ tiêm trong da thay thế một phần phác đồ tiêm bắp nhằm tiết kiệm vaccine và mở rộng cơ hội tiếp cận cho người dân.

Song song với đó, Bộ Y tế đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như xây dựng kế hoạch dự trù vaccine, phối hợp với ngành thú y và chính quyền địa phương trong giám sát, xử lý ổ dịch, đồng thời đẩy nhanh việc nhập khẩu, kiểm định và phân phối vaccine để bảo đảm nguồn cung trên toàn quốc.