Khoai tây chiên, nước ngọt, bánh quy đóng gói hay các bữa ăn đông lạnh là những thực phẩm xuất hiện thường xuyên trong chế độ ăn hiện đại. Tuy nhiên, ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy nhóm thực phẩm siêu chế biến không chỉ góp phần làm gia tăng nguy cơ béo phì mà còn liên quan đến nhiều bệnh mạn tính nguy hiểm.

Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học thuộc Đại học Harvard, Đại học Michigan và Đại học Duke (Mỹ) thậm chí còn cho rằng thực phẩm siêu chế biến có nhiều điểm tương đồng với thuốc lá hơn là với rau củ quả tự nhiên.

Thực phẩm siêu chế biến gây hại sức khỏe. Ảnh: Freepik.

Gần 2/5 ca tử vong tim mạch liên quan thực phẩm siêu chế biến

Theo các nhà nghiên cứu, thực phẩm siêu chế biến được thiết kế để kích thích cảm giác thèm ăn và thúc đẩy hành vi tiêu thụ quá mức. Báo cáo cho thấy các nhà sản xuất sử dụng những chiến lược tương tự ngành công nghiệp thuốc lá, chẳng hạn tối ưu hóa từng "liều" tiêu thụ và tăng tốc độ mang lại cảm giác thỏa mãn cho người dùng.

Các chuyên gia nhận định điều này có thể khiến con người hình thành thói quen ăn uống khó kiểm soát, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh cũng như gánh nặng chi phí y tế. Theo họ, nhiều sản phẩm được tạo ra nhằm "chiếm quyền kiểm soát" các cơ chế sinh học tự nhiên của cơ thể, khiến người dùng có xu hướng ăn nhiều hơn mức cần thiết.

Nghiên cứu được Quỹ Tim mạch và Đột quỵ Canada tài trợ trước đó cũng đưa ra những con số đáng lo ngại. Các nhà khoa học ước tính gần 40% số ca tử vong do bệnh tim mạch và đột quỵ tại Canada có liên quan đến việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến.

Theo chuyên gia dinh dưỡng Virginie Hamel, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Montreal, hơn một phần ba các biến cố tim mạch ghi nhận trong năm 2019 có liên quan đến nhóm thực phẩm này. Ước tính có hơn 96.000 trường hợp mắc bệnh tim mạch và đột quỵ cùng hơn 17.400 ca tử vong liên quan đến thực phẩm siêu chế biến.

Nghiên cứu cũng cho thấy ở người Canada trên 20 tuổi, thực phẩm siêu chế biến chiếm hơn 43% tổng năng lượng tiêu thụ mỗi ngày. Điều này khiến các chuyên gia kêu gọi siết chặt các chính sách quảng bá thực phẩm, đặc biệt là hoạt động tiếp thị nhắm vào trẻ em.

Theo bà Hamel, bánh mì sản xuất công nghiệp là một trong những thực phẩm siêu chế biến được tiêu thụ nhiều nhất tại Canada. Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm quen thuộc khác cũng nằm trong nhóm này, gồm:

• Khoai tây chiên và các loại snack đóng gói.
• Thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn.
• Nước ngọt có gas và đồ uống nhiều đường.
• Ngũ cốc ăn sáng có đường.
• Thanh protein, đồ uống bổ sung protein.
• Kem, sữa chua nhiều đường.
• Bơ thực vật và các loại phô mai phết.

Thực phẩm siêu chế biến khác gì thực phẩm chế biến thông thường?

Theo các chuyên gia, thực phẩm chế biến thông thường là những sản phẩm được bổ sung một lượng đường, muối hoặc dầu nhất định nhằm kéo dài thời gian bảo quản nhưng vẫn giữ được phần lớn đặc tính nguyên bản của thực phẩm.

Trong khi đó, thực phẩm siêu chế biến trải qua nhiều công đoạn sản xuất phức tạp như ép đùn, tạo khuôn, nghiền mịn và sử dụng hàng loạt phụ gia mà người tiêu dùng hiếm khi có trong căn bếp gia đình.

Mục tiêu của các sản phẩm này là tạo ra những món ăn tiện lợi, bảo quản được lâu, hấp dẫn về hương vị và hình thức. Tuy nhiên, chúng thường chứa nhiều đường, muối và chất béo nhưng lại nghèo dinh dưỡng. Chính đặc điểm này có thể khiến người ăn dễ tăng cân, đồng thời khó đạt được cảm giác no như khi sử dụng thực phẩm tươi.

Các chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng nên ưu tiên rau củ, trái cây và thực phẩm tươi sống khi mua sắm. Nếu lựa chọn thực phẩm đóng gói, cần đọc kỹ bảng thành phần.

Một dấu hiệu nhận biết thực phẩm siêu chế biến là danh sách nguyên liệu quá dài, chứa nhiều thành phần khó đọc hoặc ít xuất hiện trong nấu ăn hàng ngày. Theo bà Hamel, đây có thể là chỉ báo cho thấy sản phẩm đã trải qua quá nhiều công đoạn chế biến và không phải lựa chọn tối ưu cho sức khỏe.

Các nhà nghiên cứu ước tính nếu người dân giảm một nửa lượng thực phẩm siêu chế biến tiêu thụ, Canada có thể tránh được khoảng 45.000 ca mắc bệnh tim mạch và đột quỵ cùng hơn 8.000 ca tử vong. Ngay cả khi mức tiêu thụ chỉ giảm 20%, lợi ích sức khỏe cộng đồng vẫn rất đáng kể.