Bệnh nhân đến khám viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang ở Bệnh viện Da liễu TP.HCM. Ảnh: BVCC.

Mùa mưa là thời điểm kiến ba khoang phát triển mạnh và bay vào nhà theo ánh sáng đèn. Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC) khuyến cáo người dân cần hiểu đúng về cơ chế gây hại của loài côn trùng này để phòng ngừa và xử trí phù hợp, tránh các biến chứng nhiễm trùng không đáng có.

Cơ chế gây tổn thương của kiến ba khoang

Kiến ba khoang thường sinh sống ở các khu vực ẩm thấp như ruộng lúa, bãi cỏ, đống rơm rạ hoặc ven bờ nước. Ban đêm, chúng bị thu hút bởi ánh sáng đèn điện nên dễ dàng bò hoặc bay vào nhà.

Cần lưu ý rằng loài côn trùng này không "cắn" hay "đốt" theo cơ chế hút máu. Chất độc trong cơ thể kiến ba khoang có thể làm tổn thương da người (bỏng da, viêm da) nếu được giải phóng ra khi chúng bị tác động hoặc chà xát. Kiến ba khoang giải phóng dịch lỏng coelomic có chứa pederin, một hóa chất gây phồng rộp da rất mạnh, độc tính mạnh gấp 12-15 lần nọc rắn hổ.

Pederin gây ra phản ứng viêm da khoảng 12-24 giờ sau khi tiếp xúc. Các phản ứng khác nhau được nhìn thấy trên da tùy thuộc vào hàm lượng độc tố, thời gian tiếp xúc và đặc điểm da của từng người.

Dấu hiệu nhận biết tổn thương điển hình

Tổn thương da do kiến ba khoang thường xuất hiện sau 6-24 giờ và biểu hiện rõ rệt nhất sau 1-3 ngày. Dấu hiệu ban đầu là vùng da tiếp xúc bỗng đỏ rát, bỏng ngứa hoặc đau nhẹ. Sau đó, tổn thương thường lan ra thành dạng vệt dài hoặc từng mảng theo quán tính quệt tay của người bệnh, trên nền da đỏ bắt đầu xuất hiện các mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ li ti.

Kiến ba khoang thường xuất hiện vào mùa mưa. Ảnh: Shutterstock.

Vị trí phổ biến nhất là các vùng da hở như mặt, cổ, tay, gáy và vai. Do có biểu hiện phồng rộp, tổn thương này rất dễ bị nhầm lẫn với bệnh Zona (giời leo), Herpes hoặc viêm da dị ứng, dẫn đến việc điều trị sai hướng.

Diễn tiến bệnh và nguy cơ biến chứng

Trong 3 ngày đầu, các nốt phồng rộp có xu hướng vỡ ra, chảy dịch và đóng mài. Nếu được chăm sóc đúng cách, vùng da tổn thương sẽ hồi phục hoàn toàn sau khoảng 2-3 tuần và chỉ để lại vết thâm tạm thời.

Tuy nhiên, nếu người bệnh liên tục cào gãi làm vỡ mụn nước hoặc tự ý đắp các loại lá cây, độc tố sẽ lan rộng gây loét sâu và nhiễm trùng da thứ phát. Riêng với trẻ nhỏ hoặc người có làn da nhạy cảm, phản ứng có thể nghiêm trọng hơn gây sưng đau nhiều, kèm theo sốt nhẹ hoặc nổi hạch lân cận.

Hướng dẫn xử trí đúng cách theo khuyến cáo HCDC

Ngay khi phát hiện hoặc nghi ngờ vừa tiếp xúc với kiến ba khoang, việc đầu tiên cần làm là rửa sạch vùng da dưới vòi nước sạch bằng xà phòng dịu nhẹ để rửa trôi độc tố. Thao tác thực hiện phải thật nhẹ nhàng, tuyệt đối không chà xát mạnh làm dịch tiết của kiến lan rộng.

Người dân tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc mỡ, thuốc kháng sinh bôi ngoài da khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Trong trường hợp tổn thương lan rộng, đau rát dữ dội, xuất hiện ở các vị trí nhạy cảm như vùng mặt, mắt hoặc có dấu hiệu mưng mủ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.