Bộ Y tế đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi.

Tính đến đầu năm 2026, Bộ Y tế đã nhận được 96 ý kiến từ 110 đơn vị bao gồm các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp.

Siết trách nhiệm của sàn thương mại điện tử và mạng xã hội

Một trong những vấn đề được Bộ Công an và Sở Y tế Lâm Đồng đặc biệt lưu ý là lỗ hổng trong quản lý thực phẩm trên không gian mạng.

Theo Bộ Công an, thực tiễn 12 năm qua cho thấy tội phạm lĩnh vực này diễn biến phức tạp. Các đối tượng thường lợi dụng kẽ hở về cơ chế hậu kiểm và sự thiếu đồng bộ trong quy định về thương mại điện tử để bán hàng giả, hàng kém chất lượng. Đặc biệt, xu hướng tiêu thụ hàng qua Facebook, TikTok đang gia tăng, nơi các đối tượng dễ dàng thu lợi bất chính rồi "biến mất" trước khi cơ quan chức năng phát hiện.

Tiếp thu ý kiến này, Bộ Y tế đề xuất quy định chặt chẽ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ thương mại điện tử và mạng xã hội.

Cụ thể, về xác thực danh tính, dự thảo Luật yêu cầu các sàn thương mại điện tử phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp và công khai giấy tờ pháp lý về sản phẩm.

Các sàn thương mại điện tử cũng phải hợp tác với cơ quan quản lý để kịp thời gỡ bỏ các sản phẩm vi phạm khi có yêu cầu; chịu trách nhiệm liên đới trong trường hợp không thực hiện biện pháp kiểm duyệt cần thiết, để xảy ra sự cố an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng; phải cung cấp thông tin, dữ liệu giao dịch cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để phục vụ công tác truy vết.

Vấn đề an ninh, trật tự liên quan đến các chất phụ gia thực phẩm bị sử dụng sai mục đích cũng được nhiều đơn vị quan tâm. Bộ Công an chỉ ra thực tế đáng báo động về tình trạng lạm dụng khí N2O (bóng cười), tiền chất ma túy hoặc các chất cấm dưới dạng phụ gia thực phẩm.

Bộ Công an đề nghị cần bổ sung các quy định quản lý đặc thù theo cơ chế định danh, truy xuất nguồn gốc, đường đi của các loại hàng hóa này.

Các biện pháp cụ thể:

• Ban hành danh mục nguyên liệu, phụ gia thực phẩm quản lý đặc biệt.
• Cấm bán lẻ cho cá nhân: Đề xuất cấm bán lẻ các chất thuộc danh mục này (như N2O) cho cá nhân tiêu dùng. Việc mua bán chỉ được thực hiện giữa các tổ chức, pháp nhân, hộ kinh doanh có giấy phép sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ ăn uống.
• Truy xuất nguồn gốc: Đơn vị mua hàng phải giải trình nhu cầu sử dụng phù hợp với quy mô sản xuất. Các đơn vị kinh doanh phải báo cáo định kỳ và lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 2 năm để phục vụ truy vết.

Phân loại thực phẩm theo 3 nhóm nguy cơ

Dự thảo Luật quy định chuyển đổi phương thức quản lý từ "tiền kiểm" tràn lan sang quản lý dựa trên mức độ nguy cơ, phân loại sản phẩm thành 3 nhóm: Nguy cơ cao, nguy cơ trung bình và nguy cơ thấp.

Theo đó, nhóm nguy cơ cao phải đăng ký lưu hành, kiểm soát chặt cả tiền kiểm và hậu kiểm; nhóm nguy cơ thấp/trung bình thì thay thế hình thức tự công bố bằng công bố tiêu chuẩn áp dụng, tăng cường hậu kiểm.

Tuy nhiên, việc phân loại này đang nhận được nhiều ý kiến trái chiều từ cộng đồng doanh nghiệp. Hiệp hội Thực phẩm chức năng cho rằng việc xếp cứng nhắc thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm chức năng vào nhóm "nguy cơ cao" là không phù hợp, gây lãng phí chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền hiện đại.

"Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm chức năng… dựa trên việc phát huy tinh hoa của y học cổ truyền kết hợp với khoa học hiện đại nên cần có công nghệ, dây chuyền sản xuất tiên tiến. Chính vì vậy, yêu cầu điều kiện sản xuất ở mức cao hơn là hợp lý.

Tuy nhiên, vì doanh nghiệp đã đầu tư cho hệ thống sản xuất ở mức cao nên thành phẩm lại trở thành nhóm đối tượng có rủi ro thấp hoặc trung bình. Việc tăng cường hậu kiểm với thành phần là chưa phù hợp, cần có chính sách hợp lý với nhóm hàng này để giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp", Hiệp hội Thực phẩm chức năng nêu quan điểm.

Phản hồi vấn đề này, Bộ Y tế giữ quan điểm đây là những sản phẩm sử dụng cho đối tượng dễ bị tổn thương (người già, trẻ em, người bệnh) và dễ bị lạm dụng, làm giả, do đó cần phải có biện pháp quản lý chặt chẽ (đăng ký lưu hành) để bảo đảm an toàn.

Cạnh đó, Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu (EuroCham) và một số sở y tế cũng góp ý về thức ăn đường phố. Có ý kiến cho rằng xếp thức ăn đường phố vào nhóm nguy cơ thấp là không phù hợp vì đây là nguồn gốc của nhiều vụ ngộ độc thực phẩm. Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu để có quy định phân loại hợp lý trong các văn bản dưới luật.

Quy định mới về ghi nhãn dinh dưỡng

Một điểm mới ảnh hưởng trực tiếp đến thói quen mua sắm của người dân là quy định về ghi nhãn. Dự thảo Luật yêu cầu thông tin cảnh báo dinh dưỡng phải được thể hiện ở mặt trước bao bì sản phẩm. Đồng thời, lộ trình đến năm 2030 sẽ áp dụng mã vạch, mã QR hoặc DataMatrix để truy xuất nguồn gốc.

Các doanh nghiệp (như Công ty Ajinomoto, Hiệp hội Sữa) bày tỏ lo ngại về tính khả thi và chi phí khi thay đổi bao bì, đồng thời cho rằng khái niệm "ghi nhãn mặt trước" còn mới lạ với người tiêu dùng Việt Nam.

Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo khẳng định đây là xu hướng quốc tế nhằm minh bạch thông tin, giúp người dân dễ dàng nhận diện sản phẩm tốt cho sức khỏe, đồng thời cam kết sẽ có hướng dẫn chi tiết và lộ trình chuyển tiếp phù hợp.

Ngoài ra, dự thảo cũng nhấn mạnh nguyên tắc Chính phủ thống nhất quản lý, giao một đầu mối chịu trách nhiệm chính.

Mặc dù có ý kiến từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường hay Bộ Công Thương đề nghị phân định rõ ngay trong Luật, nhưng Bộ Y tế giải trình rằng Luật chỉ quy định nguyên tắc chung.

Việc phân công cụ thể sẽ được quy định tại Nghị định hướng dẫn, tuân thủ Luật Tổ chức Chính phủ, đảm bảo phân cấp tối đa cho UBND các cấp. Mục tiêu là để địa phương chủ động, quy trách nhiệm rõ ràng cho người đứng đầu nếu để xảy ra mất an toàn thực phẩm trên địa bàn.