Trong nhiều năm qua, quan điểm phổ biến là ăn ít chất béo có thể giúp giảm nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy bức tranh thực tế phức tạp hơn nhiều. Các nhà khoa học cho biết đối với ung thư tụy, loại chất béo trong khẩu phần ăn có thể quan trọng hơn lượng chất béo tiêu thụ.

Theo Science Daily, nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cancer Discovery của Hiệp hội Nghiên cứu Ung thư Mỹ cho thấy các loại chất béo khác nhau có thể tạo ra những tác động hoàn toàn khác biệt đối với quá trình hình thành ung thư.

Tiến sĩ Christian Felipe Ruiz, nhà khoa học thuộc khoa Di truyền học của Trường Y Yale và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết điều thực sự quan trọng là loại chất béo bạn tiêu thụ chứ không chỉ là tổng lượng chất béo. "Tùy thuộc vào loại chất béo được sử dụng, kết quả có thể hoàn toàn khác nhau. Chúng tôi phát hiện một số loại chất béo thúc đẩy ung thư, trong khi một số loại khác lại có khả năng ức chế ung thư rất mạnh", chuyên gia này cho hay.

Không phải mọi chất béo đều giống nhau

Từ lâu, các nghiên cứu đã cho thấy chế độ ăn nhiều chất béo có liên quan đến nguy cơ ung thư tụy cao hơn. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa hiểu rõ loại chất béo nào thực sự tác động đến sự hình thành bệnh.

Để tìm câu trả lời, nhóm nghiên cứu đã xây dựng 12 chế độ ăn giàu chất béo khác nhau với lượng calo tương đương, chỉ thay đổi nguồn chất béo. Các thử nghiệm được tiến hành trên chuột mang đột biến gene có nguy cơ phát triển ung thư tụy tương tự ở người.

Kết quả cho thấy những con chuột mang đột biến gene khiến chúng dễ phát triển bệnh tương tự ung thư tụy ở người xuất hiện khối u nhanh hơn khi được cho ăn chế độ giàu axit oleic. Axit oleic là chất béo không bão hòa đơn (MUFA), có nhiều trong dầu ô liu, dầu hướng dương, dầu cây rum, đậu phộng và mỡ động vật. Phát hiện này khiến các nhà nghiên cứu khá bất ngờ vì từ lâu axit oleic vẫn được xem là chất béo có lợi cho tim mạch.

Ngược lại, chế độ ăn giàu axit béo không bão hòa đa (PUFA) giúp làm chậm sự phát triển của ung thư. Tác dụng bảo vệ mạnh nhất được ghi nhận ở các axit béo omega-3, bao gồm cả những axit béo có trong dầu cá.

Ruiz cho biết: "Khi cho chuột ăn khẩu phần giàu dầu cá, chúng tôi ghi nhận mức độ bệnh giảm khoảng 50% so với nhóm được ăn chế độ chất béo tiêu chuẩn".

Chế độ ăn giàu axit béo không bão hòa đa (PUFA) như omega-3 giúp làm chậm sự phát triển của ung thư. Ảnh: Freepik.

Omega-3 giúp ngăn tế bào ung thư phát triển

Những phát hiện này khiến các nhà nghiên cứu tập trung tìm hiểu hiện tượng gọi là ferroptosis - dạng chết tế bào theo chương trình xảy ra do quá trình oxy hóa lipid. Khi các axit béo được tích hợp vào màng tế bào tuyến tụy, đặc tính hóa học của chúng sẽ quyết định mức độ dễ bị tổn thương trước quá trình oxy hóa.

Các axit béo không bão hòa đa (PUFA) như omega-3 dễ bị oxy hóa hơn, từ đó khiến các tế bào bất thường hoặc tế bào ung thư dễ bị tiêu diệt thông qua ferroptosis. Trong khi đó, các axit béo không bão hòa đơn (MUFA) như axit oleic lại giúp bảo vệ tế bào khỏi quá trình oxy hóa. Điều này vô tình tạo điều kiện để tế bào ung thư tồn tại và phát triển.

"Các chất béo không bão hòa đơn thực sự giúp bảo vệ tế bào ung thư khỏi quá trình oxy hóa lipid. Khi mức oxy hóa giảm xuống, khả năng xảy ra ferroptosis cũng thấp hơn", Ruiz giải thích.

Nhóm nghiên cứu nhận thấy mối liên hệ trực tiếp giữa tỷ lệ MUFA và PUFA trong khẩu phần ăn với mức độ nghiêm trọng của bệnh. Khi tỷ lệ MUFA tăng lên so với PUFA, gánh nặng bệnh tật cũng tăng theo. Ngược lại, khi tỷ lệ này giảm xuống, mức độ bệnh giảm đáng kể.

Chưa thể khẳng định hiệu quả ở người

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh kết quả hiện mới được ghi nhận trên mô hình động vật và chưa được chứng minh ở người. Tuy nhiên, phát hiện này có thể đặc biệt quan trọng đối với những người có nguy cơ cao mắc ung thư tụy như người bị viêm tụy mạn tính, béo phì, đái tháo đường khởi phát muộn hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh.

"Một trong những câu hỏi phổ biến nhất mà bác sĩ nhận được là 'Tôi có thể thay đổi chế độ ăn như thế nào để phòng ngừa ung thư?'", Ruiz cho biết. "Hiện nay chúng tôi chưa có câu trả lời rõ ràng, nhưng nghiên cứu này bắt đầu mang lại những manh mối đầu tiên".

Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu liệu việc điều chỉnh thành phần chất béo trong chế độ ăn có thể cải thiện tiên lượng ở bệnh nhân ung thư tụy hay không. Họ cũng muốn đánh giá khả năng sử dụng tỷ lệ MUFA so với PUFA trong máu như một dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ ung thư tuyến tụy hay không.