Chiều cao của trẻ không phải là điều có thể thay đổi trong thời gian ngắn mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố như di truyền, chế độ dinh dưỡng và môi trường sống. Trong đó, giấc ngủ không phải yếu tố quyết định tất cả, nhưng lại đóng vai trò quan trọng, giúp cơ thể phát triển một cách tự nhiên và đạt được tiềm năng chiều cao vốn có.

Những lưu ý cho cha mẹ

Quá trình tăng trưởng chiều cao ở trẻ thường diễn ra qua ba giai đoạn chính. Trong năm đầu đời, trẻ có thể cao thêm tới khoảng 25 cm. Từ 2 tuổi đến trước dậy thì, chiều cao tăng đều đặn mỗi năm vài centimet. Khi bước vào tuổi dậy thì, cơ thể trải qua giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất, với mức tăng có thể đạt 7-10 cm mỗi năm, trước khi chậm lại và dừng hẳn khi các đĩa tăng trưởng đóng lại.

Để đạt được mức tăng trưởng tối đa, điều quan trọng đầu tiên là xây dựng thói quen ngủ đều đặn và đủ giờ theo từng độ tuổi. Trẻ nhỏ cần ngủ sớm, lý tưởng trước 22 giờ, bởi đây là khoảng thời gian cơ thể bắt đầu bước vào chu kỳ ngủ sâu, hormone tăng trưởng được tiết ra mạnh nhất.

Việc ngủ muộn, dù tổng thời gian ngủ có thể đủ, vẫn có thể làm “lệch nhịp” sinh học, khiến cơ thể bỏ lỡ thời điểm vàng để phát triển. Bên cạnh đó, cha mẹ nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để giúp đồng hồ sinh học của trẻ hoạt động ổn định.

Không chỉ thời lượng, chất lượng giấc ngủ cũng đóng vai trò then chốt. Trẻ cần một môi trường ngủ yên tĩnh, đủ tối và thoáng mát để dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu. Việc sử dụng điện thoại, máy tính bảng hay xem tivi trước khi ngủ nên được hạn chế, vì ánh sáng xanh có thể ức chế hormone melatonin - yếu tố giúp cơ thể dễ ngủ.

Ngoài ra, cha mẹ cũng nên chú ý đến các yếu tố nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn như bữa ăn tối quá muộn, uống nhiều nước trước khi ngủ hay căng thẳng tâm lý, vì tất cả đều có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn. Khi trẻ ngủ đủ và ngủ sâu, cơ thể mới có điều kiện tối ưu để tiết hormone và phát triển chiều cao một cách tự nhiên.

Vai trò của giấc ngủ

Theo Hiệp hội Giấc ngủ Mỹ, vai trò của giấc ngủ đối với chiều cao trở nên rõ ràng khi nhìn vào cách cơ thể tiết hormone trong đêm. Khi trẻ bước vào giấc ngủ sâu, tuyến yên sẽ giải phóng hormone tăng trưởng (hGH) - yếu tố trực tiếp kích thích xương dài ra và thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào.

Vì phần lớn hormone này được tiết vào ban đêm, đặc biệt ở những giờ ngủ đầu tiên, việc ngủ muộn, ngủ không đủ hoặc giấc ngủ bị gián đoạn có thể khiến cơ thể “bỏ lỡ” những đợt tiết hormone quan trọng, từ đó ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng.

Các dữ liệu nghiên cứu cũng cho thấy xu hướng này trên thực tế. Một phân tích đăng trên Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism ghi nhận trẻ ngủ ban đêm lâu hơn thường có xu hướng đạt chiều cao tốt hơn so với nhóm ngủ ít, trong đó nhóm ngủ từ 11,5 giờ mỗi đêm trở lên có lợi thế rõ rệt so với nhóm dưới 9 giờ.

Không dừng lại ở hormone tăng trưởng, giấc ngủ còn giúp cơ thể điều hòa nhiều hormone khác như insulin, leptin và ghrelin. Đây là những yếu tố liên quan đến cảm giác đói, chuyển hóa năng lượng và khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Khi trẻ thiếu ngủ, việc ăn uống dễ bị rối loạn, khả năng hấp thu các dưỡng chất quan trọng như canxi và protein cũng bị ảnh hưởng, làm giảm “nguyên liệu” cần thiết cho xương phát triển.

Bên cạnh đó, giấc ngủ còn gắn với nhịp sinh học thông qua hormone melatonin. Hormone này không chỉ giúp cơ thể dễ đi vào giấc ngủ mà còn tham gia điều hòa hệ nội tiết. Việc thức khuya, tiếp xúc ánh sáng xanh vào ban đêm có thể làm rối loạn melatonin, kéo theo sự xáo trộn trong quá trình tiết hormone tăng trưởng và ảnh hưởng đến sự phát triển chiều cao.