Bác sĩ Nguyễn Thế Anh, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết vàng da, còn gọi là hoàng đảm, là tình trạng da và mắt chuyển sang màu vàng. Dấu hiệu này thường xuất hiện sớm nhất ở củng mạc mắt (lòng trắng mắt), song dễ bị bỏ qua.
"Vàng da thực chất là tiếng chuông cảnh báo của hệ gan mật. Nguyên nhân là sự tích tụ quá mức bilirubin trong máu, một sản phẩm chuyển hóa của hồng cầu. Tình trạng này xảy ra khi gan không xử lý được bilirubin hoặc đường mật bị tắc nghẽn", bác sĩ Thế Anh nói.
Ba nhóm nguyên nhân thường gặp
Theo BS Thế Anh, vàng da được chia thành ba nhóm nguyên nhân chính:
Trước gan: Cơ thể sản xuất quá nhiều bilirubin, thường gặp trong thiếu máu tan huyết hoặc các rối loạn di truyền như hội chứng Gilbert.
Tại gan: Gan bị tổn thương nên không còn khả năng chuyển hóa bilirubin, thường do viêm gan virus (A, B, C), rượu bia, thuốc, hoặc các bệnh gan tự miễn.
Sau gan: Đường mật bị tắc nghẽn do sỏi mật, u đầu tụy, ung thư đường mật; ở trẻ sơ sinh có thể gặp teo đường mật.
 |
Bệnh nhân điều trị ung thư gan. Ảnh: Đinh Hà. |
Người bệnh cần đặc biệt lưu ý nếu xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện sau:
- Mắt hoặc da vàng rõ rệt
- Nước tiểu sẫm màu như nước trà
- Phân bạc màu hoặc mùi bất thường
- Ngứa dai dẳng, nhất là về đêm
- Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài
- Trẻ sơ sinh vàng da trên 2 tuần, kèm phân trắng.
Khi nào cần đi khám?
Ngay khi nhận thấy vàng mắt hoặc vàng da, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Các xét nghiệm như men gan, siêu âm ổ bụng, hoặc cộng hưởng từ mật tụy (MRCP) giúp xác định nguyên nhân sớm và chính xác.
Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể:
- Sỏi mật: Phẫu thuật hoặc nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) lấy sỏi
- Viêm gan B, C: Điều trị bằng thuốc kháng virus
- Bệnh gan tự miễn: Dùng thuốc ức chế miễn dịch
- Suy gan cấp: Có thể cần ghép gan
- Do thuốc: Ngừng thuốc ngay và đi khám chuyên khoa Tiêu hóa
Ngoài ra, theo vị chuyên gia, nhiều trẻ sau sinh có vàng da sinh lý và sẽ tự hết. Tuy nhiên, nếu vàng da kéo dài, kèm phân bạc màu, đây có thể là dấu hiệu teo đường mật - một bệnh lý cần phẫu thuật sớm để tránh suy gan.
"Người dân không nên đợi đến khi vàng da lan khắp cơ thể mới đi khám. Mỗi ngày chậm trễ có thể làm giảm cơ hội phục hồi chức năng gan mật", BS Thế Anh nhấn mạnh.
