Human papillomavirus (HPV) là virus gây u nhú ở người, với hơn 100 tuýp khác nhau. Trong đó, khoảng 80 tuýp thường gây bệnh ở da và khoảng 40 tuýp gây tổn thương ở niêm mạc. Các tuýp HPV này được chia thành hai nhóm chính: nguy cơ thấp và nguy cơ cao gây ung thư. Trên lâm sàng, những bệnh lý thường gặp nhất do HPV là hạt cơm, sùi mào gà; ngoài ra, virus này còn có thể gây tổn thương ở niêm mạc miệng.

Mối nguy không chỉ dừng ở sùi mào gà

Theo bác sĩ nội trú Trịnh Thị Linh, Bệnh viện Da liễu Trung ương, các tuýp HPV nguy cơ cao gây ung thư bao gồm 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58…, trong đó phổ biến nhất là tuýp 16 và 18. Những tuýp này mang các gen tiền ung thư E6 và E7, làm mất tác dụng kiểm soát của các gen p53 và pRB, từ đó kích thích tế bào tăng sinh bất thường.

HPV tuýp 16 được ghi nhận gây khoảng 60-100% ung thư tế bào gai vùng hầu miệng và 13-47,5% ung thư tế bào gai khoang miệng. Tuy nhiên, ở người châu Á, tỷ lệ này thấp hơn so với các nước phương Tây.

Thống kê tại Bệnh viện Da liễu Trung ương cũng cho thấy khoảng 70% bệnh nhân đến khám các bệnh lây truyền qua đường tình dục có liên quan đến sùi mào gà - bệnh lý phổ biến do HPV gây ra.

Tăng sản dạng nhú viêm do HPV. Ảnh: BSCC.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, TS.BS Trịnh Minh Trang, Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học và Hợp tác quốc tế, phụ trách Phòng khám chuyên đề các bệnh lây truyền qua đường tình dục, cho biết hoạt động tình dục hiện nay có xu hướng bắt đầu sớm, khoảng từ 18 tuổi hoặc thậm chí sớm hơn.

Đáng lưu ý, ngay cả khi sử dụng bao cao su, nguy cơ lây nhiễm HPV vẫn không thể loại bỏ hoàn toàn, do virus có thể lây qua tiếp xúc da - niêm mạc ở những vùng không được bao cao su che phủ.

Ở nhóm người trẻ từ 18 đến dưới 30 tuổi, nguy cơ ung thư thường thấp vì thời gian tích lũy nhiễm HPV chưa đủ dài. Bên cạnh đó, với hệ miễn dịch khỏe mạnh, phần lớn các tuýp HPV lành tính có thể được cơ thể tự đào thải.

"Tuy nhiên, khi bước sang độ tuổi 30-35, tức là đã có khả năng tích lũy nhiễm HPV trong hơn 10 năm, nguy cơ tồn tại các tuýp HPV nguy cơ cao tăng lên rõ rệt. Vì vậy, nhóm tuổi 30-35 trở lên được khuyến cáo nên tầm soát HPV định kỳ", TS.BS Minh Trang nói.

Ngoài ra, những người thuộc nhóm nguy cơ cao như có nhiều bạn tình, thường xuyên thay đổi bạn tình, nam quan hệ đồng giới, người làm nghề mại dâm hoặc người mắc các bệnh lý gây suy giảm miễn dịch cũng cần được tầm soát sớm và thường xuyên hơn.

Lá chắn quan trọng trước ung thư

Theo TS.BS Trịnh Minh Trang, về tần suất tầm soát, với người không thuộc nhóm nguy cơ cao, xét nghiệm HPV có thể thực hiện mỗi 3-5 năm. Trong trường hợp đã phát hiện nhiễm tuýp HPV nguy cơ cao, việc theo dõi cần chặt chẽ hơn, có thể 6 tháng hoặc 1 năm/lần, tùy từng trường hợp cụ thể.

Hiện nay, chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để tiêu diệt HPV. Việc quản lý người nhiễm HPV chủ yếu dựa vào theo dõi lâu dài, xử trí các tổn thương nếu xuất hiện và tầm soát ung thư sớm. Với các tuýp gây sùi mào gà như HPV 6 và 11, bác sĩ thường điều trị bằng các phương pháp can thiệp tại chỗ như đốt laser, đốt điện hoặc áp lạnh. Tuy nhiên, việc loại bỏ tổn thương không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể.

TS.BS Trịnh Minh Trang, Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học và Hợp tác quốc tế, Bệnh viện Da Liễu Trung ương. Ảnh: Phương Anh.

"Yếu tố quyết định nhất trong kiểm soát HPV vẫn là hệ miễn dịch. Ngay cả sau điều trị, nguy cơ tái nhiễm vẫn tồn tại do một người có thể đồng thời nhiễm nhiều tuýp HPV khác nhau. Vì vậy, phòng bệnh được xem là chiến lược quan trọng nhất", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Hiện nay, vaccine phòng HPV được đánh giá là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến virus này. Tại Việt Nam, các chuyên gia khuyến cáo nên ưu tiên vaccine HPV 9 tuýp, bởi các tuýp gây ung thư phổ biến tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á bao gồm cả 31, 52 và 58 - những tuýp không được bảo vệ đầy đủ bởi vaccine 4 tuýp.

Đáng chú ý, vaccine HPV cũng được khuyến cáo cho những người đã có quan hệ tình dục, kể cả khi đã nhiễm HPV. Trong trường hợp này, vaccine vẫn có tác dụng bảo vệ khỏi các tuýp chưa nhiễm, đồng thời tăng cường miễn dịch và tạo phản ứng chéo, giúp cơ thể kiểm soát virus tốt hơn.

Theo TS.BS Trịnh Minh Trang, dù số liệu ghi nhận tại bệnh viện tuyến trung ương chưa phản ánh đầy đủ tình hình trong cộng đồng, nhưng xu hướng chung cho thấy người dân ngày càng quan tâm hơn đến HPV, hiểu rõ hơn về nguy cơ và chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe của mình.