Bác sĩ chuyên khoa II Dương Công Minh, Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), cho biết uống sữa là cần thiết với trẻ nhỏ, nhưng lạm dụng và thay thế bữa ăn dặm, trẻ có thể rơi vào tình trạng mất cân đối dinh dưỡng.

Theo bác sĩ Minh, không thể kết luận uống nhiều sữa là nguyên nhân trực tiếp gây thiếu máu ở trẻ. Thiếu máu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như chế độ ăn thiếu chất, kém hấp thu, bệnh lý đường ruột hoặc mất máu kéo dài. Tuy nhiên, uống quá nhiều sữa có thể là yếu tố gián tiếp khi khiến trẻ no lâu, giảm hoặc bỏ bữa ăn dặm.

Khi khẩu phần ăn thiếu đa dạng, trẻ dễ thiếu hụt những dưỡng chất quan trọng, đặc biệt là sắt và protein, hai thành phần thiết yếu trong quá trình tạo máu. Đây là lý do nhiều trường hợp trẻ vẫn “đủ năng lượng” nhưng lại thiếu vi chất, dẫn đến nguy cơ thiếu máu và chậm phát triển.

Thực tế, ở trẻ khoảng 12 tháng tuổi, nhu cầu dinh dưỡng được khuyến nghị là kết hợp ăn dặm đầy đủ và uống khoảng 600-800 ml sữa mỗi ngày. Tuy nhiên, không ít trẻ không có thói quen ăn cháo hoặc thức ăn đặc, khiến phụ huynh tăng lượng sữa để bù đắp. Việc này vô tình làm trẻ no lâu, không ăn thêm thực phẩm khác và dẫn đến mất cân đối dinh dưỡng.

Ở góc độ dinh dưỡng, sữa và đặc biệt là sữa công thức có thành phần tương đối đầy đủ, bao gồm đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất, trong đó có cả sắt. Vì vậy, bản thân sữa không phải là nguyên nhân gây thiếu máu nếu được sử dụng hợp lý. Vấn đề nằm ở việc trẻ chỉ uống sữa mà thiếu sự bổ sung từ các nguồn thực phẩm khác.

Bác sĩ Minh cho hay nhu cầu dinh dưỡng của trẻ thay đổi theo từng giai đoạn. Trong 6 tháng đầu đời, trẻ nên được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ. Nhờ lượng sắt dự trữ từ mẹ trong thai kỳ, trẻ thường không bị thiếu máu trong giai đoạn này.

Tuy nhiên, từ sau 6 tháng tuổi, lượng sắt dự trữ giảm dần, trong khi sữa mẹ không còn đáp ứng đủ nhu cầu. Đây là thời điểm bắt buộc phải cho trẻ ăn dặm. Nếu không bổ sung thực phẩm giàu sắt, đặc biệt từ nguồn động vật như thịt, cá, trứng, trẻ rất dễ thiếu máu thiếu sắt.

Bác sĩ Minh nhấn mạnh sắt từ thực phẩm động vật có khả năng hấp thu tốt hơn nhiều so với sắt từ thực vật. Do đó, nếu khẩu phần ăn thiếu đạm động vật, nguy cơ thiếu máu sẽ gia tăng, ngay cả khi trẻ vẫn được uống sữa đều đặn.

Từ 12 tháng tuổi trở đi, trẻ cần duy trì chế độ ăn cân đối giữa sữa và thực phẩm. Nếu chỉ uống sữa mà không ăn đủ, trẻ không chỉ thiếu vi chất mà còn có nguy cơ suy dinh dưỡng. Việc theo dõi cân nặng, chiều cao là cần thiết để đánh giá sự phát triển và phát hiện sớm các vấn đề dinh dưỡng.

Mỗi trẻ có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau, tùy thuộc vào thể trạng và tiền sử sinh như non tháng, nhẹ cân hay đủ tháng. Vì vậy, phụ huynh không nên áp dụng một chế độ ăn chung cho tất cả trẻ.

“Cách tốt nhất là đưa trẻ đến khám tại các cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc dinh dưỡng đánh giá toàn diện và tư vấn chế độ ăn phù hợp. Đây là giải pháp giúp trẻ phát triển tối ưu và phòng ngừa thiếu máu hiệu quả”, bác sĩ Minh khuyến nghị.