Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư đại trực tràng là bệnh lý ác tính phổ biến thứ ba toàn cầu và đứng thứ hai về số ca tử vong do ung thư.

Chuyên gia dinh dưỡng Lý Uyển Bình (Đài Loan, Trung Quốc) cảnh báo căn bệnh này đang âm thầm đe dọa sức khỏe của rất nhiều người ở ngưỡng tuổi 50. Bà từng chứng kiến một người bạn được chẩn đoán mắc ung thư đại trực tràng đã ở giai đoạn 4, dù trước đó chỉ có biểu hiện thường xuyên mệt mỏi và da mặt nhợt nhạt nên đã chủ quan bỏ qua.

Tương tự, một người bạn học đại học của bác sĩ Lý cũng đột ngột qua đời ở tuổi 50 vì căn bệnh này. Suốt nhiều năm, bệnh nhân chủ quan cho rằng tình trạng tiêu chảy tái diễn chỉ là do áp lực công việc, đến khi đi kiểm tra thì đã quá muộn.

Khối u phát triển trong đại trực tràng có thể làm hẹp lòng ruột, gây thay đổi thói quen đi tiêu, hình dạng phân và nhiều triệu chứng tiêu hóa khác.

Cần cẩn trọng với 3 dấu hiệu bất thường

Theo bác sĩ Lý, hội chứng ruột kích thích là bệnh lý lành tính, trong khi ung thư đại trực tràng có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị sớm. Chuyên gia cảnh báo nếu xuất hiện các tình trạng sau, người bệnh nên đến các cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

1. Thói quen đi tiêu thay đổi

Một trong những dấu hiệu sớm của ung thư đại trực tràng là sự thay đổi bất thường trong thói quen đi tiêu. Người bệnh có thể đột ngột chuyển từ táo bón sang tiêu chảy, đi ngoài nhiều lần trong ngày (4-6 lần hoặc hơn), hoặc cảm thấy nhu cầu đi tiêu tăng lên nhưng không rõ nguyên nhân.

Theo hướng dẫn của Viện Quốc gia về Chất lượng Chăm sóc và Sức khỏe Anh (NICE), thay đổi thói quen đại tiện kéo dài là dấu hiệu cần được đánh giá để loại trừ ung thư đại trực tràng. Khi khối u phát triển trong lòng ruột, nó có thể gây cản trở quá trình di chuyển của phân, làm thay đổi nhịp co bóp của ruột và dẫn đến tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai.

Điều quan trọng là những thay đổi này thường kéo dài nhiều tuần và không cải thiện dù người bệnh đã điều chỉnh chế độ ăn hay sử dụng các thuốc điều trị rối loạn tiêu hóa thông thường.

Những thay đổi về thói quen đại tiện hay tình trạng mệt mỏi kéo dài đều có thể là tín hiệu cảnh báo sớm các vấn đề tại đường tiêu hóa. Ảnh: Magnific.

2. Hình dạng phân thay đổi

Không chỉ tần suất đi tiêu, hình dạng của phân cũng có thể phản ánh tình trạng của đại tràng. Nếu phân đột nhiên trở nên nhỏ, dẹt như bút chì hoặc mỏng hơn bình thường trong thời gian dài, đây có thể là dấu hiệu khối u đang làm hẹp lòng ruột, khiến phân chỉ có thể đi qua một khe nhỏ.

Ngoài ra, sự xuất hiện của máu trong phân cũng là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý. Máu có thể có màu đỏ tươi nếu chảy từ đoạn cuối đại trực tràng hoặc sẫm màu khi máu đã đi qua đường tiêu hóa. Trong nhiều trường hợp, lượng máu rất ít nên người bệnh không thể quan sát bằng mắt thường mà chỉ phát hiện qua xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FIT).

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng mặc dù những thay đổi này cũng có thể do bệnh trĩ, polyp hoặc hội chứng ruột kích thích gây ra, nhưng nếu chúng kéo dài hoặc xuất hiện đồng thời với các triệu chứng khác thì cần được nội soi đại tràng để xác định nguyên nhân.

3. Thiếu máu không rõ nguyên nhân

Không phải mọi trường hợp ung thư đại trực tràng đều gây chảy máu nhìn thấy được. Nhiều khối u chỉ rỉ máu rất ít nhưng liên tục trong thời gian dài. Lượng máu mất mỗi ngày có thể rất nhỏ nên người bệnh không nhận ra, nhưng sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng sẽ dẫn đến thiếu sắt và thiếu máu.

Khi đó, người bệnh thường có biểu hiện da xanh, niêm mạc nhợt nhạt, mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng gắng sức, hoa mắt hoặc chóng mặt. Đây đôi khi là dấu hiệu đầu tiên khiến bệnh nhân đi khám trước khi xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa rõ rệt.

Chính vì vậy, hướng dẫn của NICE khuyến cáo những người bị thiếu máu thiếu sắt không rõ nguyên nhân, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi, nên được đánh giá nguy cơ ung thư đại trực tràng bằng xét nghiệm máu ẩn trong phân (FIT) và nội soi khi cần thiết.

Ung thư đại trực tràng có tiên lượng khả quan nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị kịp thời, giúp nâng cao đáng kể cơ hội chữa khỏi. Ảnh: Shutterstock.

Chế độ ăn uống phòng ngừa ung thư đại trực tràng

Theo các chuyên gia, ung thư đại trực tràng nếu được phát hiện và điều trị ở giai đoạn sớm có tỷ lệ chữa khỏi rất cao. Mỗi người nên chủ động tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân hoặc nội soi đại tràng theo chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là nhóm người có nguy cơ cao.

Bên cạnh tầm soát, chế độ ăn uống đóng vai trò quyết định trong việc phòng ngừa căn bệnh này. Trong cuốn sách nổi tiếng How Not to Die, bác sĩ Michael Greger đã phân tích 15 nguyên nhân tử vong hàng đầu dựa trên các bằng chứng khoa học đã qua bình duyệt. Ông chỉ ra ung thư đại trực tràng là bệnh lý chịu tác động rõ rệt nhất từ chế độ ăn. Dẫn chứng cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ở các cộng đồng ăn ít thịt, giàu chất xơ thấp hơn hàng chục lần so với các quốc gia phương Tây.

Vì vậy, việc tăng cường rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và cắt giảm thịt đỏ, thịt chế biến sẵn được xem là giải pháp then chốt. Chế độ ăn giàu chất xơ giúp tăng khối lượng phân, rút ngắn thời gian chất thải lưu lại trong đường ruột, từ đó giảm sự tiếp xúc của niêm mạc đại tràng với các chất gây ung thư, đồng thời duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.

Song song đó, các nghiên cứu cũng chỉ ra nguy cơ ung thư đại trực tràng tăng cao ở những người hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, thừa cân - béo phì hoặc ít vận động. Duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục đều đặn và loại bỏ các thói quen có hại là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe đường ruột toàn diện.