Những năm đầu đời là giai đoạn não bộ phát triển nhanh chóng. Trẻ liên tục hình thành các kỹ năng mới về ngôn ngữ, vận động, giao tiếp và tương tác xã hội. Vì vậy, việc theo dõi các mốc phát triển giúp cha mẹ nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường để có hướng hỗ trợ phù hợp.

Chia sẻ với Hindustan Times, tiến sĩ Ankit Desai, bác sĩ gây mê nhi khoa, người sáng lập và Giám đốc Children's Anaesthesia Services (Ấn Độ), cho biết một dấu hiệu đơn lẻ chưa thể cho thấy trẻ có vấn đề phát triển. Tuy nhiên, nếu một biểu hiện kéo dài, xuất hiện thường xuyên hoặc đi kèm nhiều dấu hiệu khác, cha mẹ không nên chủ quan.

Không hoặc ít phản ứng khi được gọi tên

Khoảng 9-12 tháng tuổi, nhiều trẻ bắt đầu nhận biết tên của mình và quay lại khi được gọi, đặc biệt trong môi trường yên tĩnh.

Nếu trẻ thường xuyên không quay đầu, không nhìn về phía người gọi hoặc dường như không chú ý khi nghe tên mình, cha mẹ nên theo dõi sát. Tình trạng này có thể liên quan đến khả năng nghe, sự chú ý hoặc kỹ năng giao tiếp xã hội.

Tuy nhiên, trẻ đôi khi không phản ứng khi được gọi tên là điều bình thường, nhất là khi đang tập trung chơi hoặc bị thu hút bởi một vật khác. Điều đáng lưu ý là tình trạng này xảy ra thường xuyên và kéo dài.

Trẻ liên tục hình thành các kỹ năng mới về ngôn ngữ, vận động, giao tiếp và tương tác xã hội trong những năm đầu đời. Ảnh: Shutterstock.

Ít giao tiếp bằng mắt và cử chỉ

Trẻ nhỏ thường sử dụng ánh mắt, nụ cười và các cử chỉ để tương tác với người thân trước khi có thể nói thành câu. Cha mẹ nên chú ý nếu trẻ hiếm khi nhìn vào mắt người khác, ít mỉm cười đáp lại hoặc dường như không chủ động tìm kiếm sự tương tác. Bên cạnh đó, trong khoảng 12-18 tháng, trẻ thường bắt đầu sử dụng các cử chỉ như chỉ tay, vẫy tay, đưa đồ vật cho cha mẹ hoặc đưa tay đòi bế.

Nếu trẻ rất ít sử dụng những hình thức giao tiếp này, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa để được đánh giá.

Chậm bập bẹ, ít nói hoặc mất kỹ năng ngôn ngữ

Bập bẹ là một bước quan trọng trong quá trình phát triển ngôn ngữ. Trẻ thường bắt đầu tạo ra những âm thanh như “ba-ba”, “da-da” trước khi sử dụng các từ có ý nghĩa. Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ không bập bẹ, rất ít cố gắng bắt chước âm thanh hoặc đến khoảng 18 tháng vẫn sử dụng rất ít từ có ý nghĩa.

Đặc biệt, mất đi một kỹ năng mà trẻ từng có là dấu hiệu cần được quan tâm. Chẳng hạn, trẻ từng bập bẹ, nói một số từ hoặc tương tác tốt nhưng sau đó đột ngột ngừng nói, giảm giao tiếp. Trong trường hợp này, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm thay vì tiếp tục chờ đợi.

Ít tò mò, khám phá và tương tác khi chơi

Trẻ nhỏ thường tò mò với môi trường xung quanh, tìm cách khám phá đồ vật, bắt chước hành động của người lớn và tham gia những trò chơi đơn giản. Khi lớn hơn, trẻ có thể bắt đầu chơi giả vờ, chẳng hạn giả vờ cho búp bê ăn hoặc bắt chước việc nhà.

Nếu trẻ hầu như không khám phá môi trường, ít bắt chước người khác hoặc hiếm khi tham gia các trò chơi tương tác, cha mẹ nên theo dõi thêm những kỹ năng khác.

Bất thường về vận động hoặc phản ứng giác quan

Một số dấu hiệu về vận động cũng cần được cha mẹ chú ý, chẳng hạn trẻ gặp khó khăn khi ngồi, bò, di chuyển; cơ thể quá cứng hoặc quá mềm; thường xuyên đi bằng đầu ngón chân hoặc luôn sử dụng một bên cơ thể nhiều hơn bên còn lại.

Bên cạnh đó, trẻ có thể có phản ứng khác thường với âm thanh, ánh sáng, chuyển động hoặc các loại kết cấu. Một số trẻ quá nhạy cảm, trong khi những trẻ khác lại phản ứng rất ít với các kích thích xung quanh.

Những đặc điểm này không nhất thiết đồng nghĩa với một rối loạn phát triển. Tuy nhiên, nếu chúng kéo dài, có cường độ mạnh hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá.