Cây thiên lý có tên khoa học là Telosma cordata (Burm.f.) Merr., thuộc họ Thiên lý; thường được dùng chế biến cho các món ăn bổ mát trong mùa hè.

Theo Đông y: Hoa thiên lý có vị ngọt, tính bình; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, bình can, minh mục (sáng mắt), tiêu viêm, tan màng mộng, làm lành vết thương (kích thích vết thương lên da non), an thần, giúp ngủ ngon và chữa giun kim.

Ngoài ra, thiên lý còn có tác dụng giảm đau lưng, giảm mệt mỏi sau một ngày làm việc nặng nhọc hoặc căng thẳng. Lá thiên lý có tác dụng sát trùng, diệt khuẩn, dùng chữa mụn nhọt, vết thương ngoài da lở loét, chữa bệnh trĩ ngoại và phụ nữ bị sa dạ con (tử cung). Rễ có thể sử dụng hỗ trợ điều trị chữa tiểu buốt, tiểu ra máu…

Công dụng của hoa thiên lý 

Hỗ trợ giảm cân

Trong hoa thiên lý chứa nhiều chất xơ, chất diệp lục và ít calo nên khi ăn các món được chế biến từ hoa thiên lý sẽ mang lại cảm giác no hơn bình thường, làm hạn chế khả năng hấp thụ chất béo hiệu quả.

Cải thiện chứng mất ngủ

Để điều trị chứng mất ngủ, bạn cần chuẩn bị khoảng 30-50 gram mỗi loại hoa thiên lý và lá vông nem, rửa sạch nấu canh chung với nhau, có thể cho thêm thịt heo, cá diếc để bồi bổ sức khỏe và ngon miệng hơn. Sau đó, sử dụng liên tục trong vòng 1 tuần sẽ có hiệu quả.

Hỗ trợ điều trị đái tháo đường

Hoa thiên lý thể hiện khả năng ức chế hoạt động enzym α-glucosidase - một enzyme chịu trách nhiệm trong chuyển hóa carbohydrate thành glucose nhờ vào thành phần acid phenolic, flavonoid, polyphenol và các dẫn xuất của acid benzoic. Việc ức chế hoạt động của enzym này giúp làm chậm quá trình chuyển hóa đường trong máu, từ đó giúp quản lý đường huyết hiệu quả cho người bị bệnh tiểu đường.

Hoạt tính kháng viêm

Các phân đoạn dịch chiết của lá thiên lý đều thể hiện tiềm năng kháng viêm, đặc biệt chiết xuất methanol thể hiện hoạt tính cao gấp 3,5 lần so với chiết xuất của hexane. Nhờ vào kết quả nghiên cứu này đã mở ra một hướng đi mới trong bào chế các chế phẩm kháng viêm từ dược liệu.

Những điều cần lưu ý khi sử dụng cây thiên lý

Không nên sử dụng quá nhiều hoa thiên lý vì loại hoa này chứa ancaloit, một loại amin có độc tính nếu dùng quá liều. Ancaloit có thể gây ngộ độc, buồn nôn, chóng mặt, đau bụng, tiêu chảy, và thậm chí tử vong.

Khi dùng lá và hoa thiên lý chế biến thức ăn và làm thuốc chữa bệnh nên lưu ý:

Khi dùng chế biến món ăn từ hoa thiên lý chữa bệnh đau khớp không nên kết hợp với các thực phẩm chứa sắt như gan, thịt lợn, rau muống,… Vì chất sắt có trong các loại thực phẩm này sẽ đẩy kẽm ra khỏi cơ thể.

Khi chế biến hoa thiên lý không nấu chín kỹ quá sẽ làm giảm dinh dưỡng và không đem lại hiệu quả cho việc điều trị.