Không chỉ làm tăng hương vị cho món ăn, tỏi - loại củ gia vị quen thuộc trong căn bếp người Việt - còn được nhiều nghiên cứu quan tâm vì mối liên quan với sức khỏe tim mạch. Trong cuốn sách Ăn gì không già (How Not to Age), bác sĩ Michael Greger dẫn các nghiên cứu về tác động của tỏi lên mạch máu và tuổi thọ.

Ăn tỏi thường xuyên và nguy cơ tử vong

Một nghiên cứu quan sát công bố năm 2019 trên tạp chí Nutrients theo dõi 27.437 người từ 80 tuổi trở lên (tuổi trung bình 92,9) tại 23 tỉnh, thành của Trung Quốc. Các nhà nghiên cứu chia người tham gia thành ba nhóm: hiếm khi ăn tỏi (ít hơn một lần mỗi tuần), thỉnh thoảng (1-4 lần mỗi tuần) và thường xuyên (từ 5 lần mỗi tuần trở lên).

So với nhóm hiếm khi ăn tỏi, nhóm ăn tỏi thường xuyên có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn khoảng 11%, còn nhóm thỉnh thoảng ăn thấp hơn khoảng 8%. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quan sát nên chỉ cho thấy mối liên quan, chưa chứng minh được tỏi là nguyên nhân giúp sống thọ hơn. Các yếu tố gây nhiễu khác có thể vẫn ảnh hưởng đến kết quả.

Tác động lên mạch máu và huyết áp

Theo bác sĩ Greger, các thử nghiệm có đối chứng giả dược cho thấy bột tỏi mang lại một số cải thiện cho hệ tuần hoàn. Trong một thử nghiệm, người dùng 800 mg bột tỏi mỗi ngày (khoảng 1/4 thìa cà phê) trong 3 tháng có chức năng nội mạc động mạch cải thiện khoảng 50% so với nhóm giả dược. Cũng trong khoảng thời gian đó, tiến triển của xơ vữa động mạch ở nhóm dùng tỏi chậm lại, trong khi nhóm giả dược xấu đi. Dù vậy, độ dày thành động mạch không được ghi nhận là đảo ngược.

Các phân tích tổng hợp cũng ghi nhận tỏi giúp giảm huyết áp tâm thu khoảng 7 mmHg, huyết áp tâm trương khoảng 5 mmHg và giảm cholesterol hơn 16 điểm.

Về cân nặng, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên 110 bệnh nhân gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) cho thấy nhóm dùng bột tỏi giảm cân nặng và mỡ cơ thể nhiều hơn nhóm giả dược (giảm khoảng 2,6% so với 0,7% cân nặng). Kết quả này chỉ áp dụng cho nhóm bệnh nhân đó, chưa thể suy rộng ra người khỏe mạnh.

Đáng chú ý, bác sĩ Greger cho biết một nghiên cứu về chiết xuất tỏi già (loại thực phẩm bổ sung có giá đắt gấp khoảng 30 lần bột tỏi thường) không ghi nhận cải thiện đáng kể sau 4 tuần.

Dùng tỏi thế nào để giữ hoạt chất có lợi?

Allicin - hợp chất được cho là tạo nên phần lớn lợi ích sức khỏe của tỏi - không có sẵn trong tép tỏi nguyên vẹn. Hợp chất này chỉ hình thành khi enzyme alliinase gặp alliin lúc tế bào tỏi bị đập dập hoặc băm nhỏ.

Enzyme alliinase nhạy cảm với nhiệt. Vì vậy, nên băm hoặc đập dập tỏi rồi để yên khoảng 10 phút trước khi chế biến để allicin kịp hình thành. Với món xào, nấu, có thể cho tỏi vào giai đoạn cuối hoặc ăn tỏi đập dập kèm nước chấm. Lượng tỏi dùng trong các thử nghiệm không lớn (khoảng 1/4 thìa cà phê bột tỏi mỗi ngày), nên không cần ăn quá nhiều trong một lần.

Lưu ý là các kết quả trên đến từ những nghiên cứu khác nhau, có đối tượng và quy mô khác nhau. Tỏi không thay thế thuốc điều trị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hay bệnh tim mạch. Người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng tỏi dạng bổ sung.