Mức sinh trên toàn quốc đang giảm thấp dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ (2021) xuống 1,91 con/phụ nữ (2024) và ở mức 1,93 con/phụ nữ (2025).

Dự báo, nếu mức sinh tiếp tục giảm thấp, đến năm 2036, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng. Năm 2044, lực lượng trong độ tuổi lao động bắt đầu suy giảm. Năm 2051, dân số sẽ bắt đầu tăng trưởng âm và đến cuối thời kỳ dự báo (2069-2074) mức giảm bình quân tương đương 461 nghìn người/năm.

Trong khi đó, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam cũng là một thách thức. Năm 2006, tỷ số giới tính khi sinh ở mức 109,8 bé trai/100 bé gái sinh ra sống; năm 2015 là 112,8, năm 2024 là 111,4.

Dự báo, nếu tỷ số giới tính khi sinh vẫn giữ nguyên như hiện nay, Việt Nam sẽ dư thừa 1,5 triệu nam giới 15-49 tuổi vào năm 2039 và tăng lên 2,5 triệu vào năm 2059.

Theo ông Dũng, ở nhiều quốc gia áp dụng nhiều biện pháp nhằm tăng mức sinh, không chỉ ở chế độ thai sản mà còn cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ do nhà nước trả tiền; trợ cấp cho trẻ em hoặc gia đình; nghỉ phép chăm con (cho bố và mẹ) có lương hoặc không lương kèm bảo đảm việc làm; áp dụng giờ làm linh hoạt hoặc bán thời gian, ưu đãi thuế cho trẻ em phụ thuộc (57%), tiền thưởng cho em bé (chi trả 1 lần)...

Tuy nhiên, việc đảo ngược xu hướng giảm sinh kéo dài đòi hỏi giải pháp đồng bộ về chuyển đổi xã hội, kinh tế và văn hóa, là quá trình đã được chứng minh là rất khó khăn.

Vì thế, trong dự thảo đưa ra nhiều chính sách nhằm thúc đẩy mức sinh tại Việt Nam, như: lao động nữ sinh con thứ hai được hưởng chế độ thai sản nếu tại thời điểm sinh đã có một con đẻ. Lao động nam cũng được hưởng chế độ nghỉ "thai sản" 10 ngày khi vợ sinh con thứ 2.

Dự thảo đề xuất mức 2 triệu đồng cho mỗi lần sinh đối với các đối tượng theo quy định của Luật Dân số. Trường hợp thuộc nhiều diện hỗ trợ khác nhau, người dân được hưởng đồng thời các chế độ.

Ngoài ra, tổ thảo luận cũng đề cập đến các vấn đề như hỗ trợ khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh do Bộ Y tế quy định.

Việt Nam đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh

Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và dự kiến sẽ trở thành quốc gia có "dân số già" vào năm 2038.

Tổ soạn thảo đã thảo luận về những vấn đề chăm sóc người cao tuổi tại nhà và cộng đồng, với đề xuất mở các điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng, tận dụng cơ sở vật chất sẵn có như nhà văn hóa, khu thể thao thôn, tổ dân phố.

Trong đó, câu lạc bộ tổ chức các hoạt động chăm sóc sức khỏe, sinh hoạt văn hóa, giải trí, đồng thời tạo điều kiện để người cao tuổi giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm.

Ngoài ra, người cao tuổi và người thân được hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày, tư vấn nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, duy trì kết nối xã hội và phát huy vai trò trong gia đình, cộng đồng.

Người cao tuổi cũng được tư vấn quyền lợi, chính sách liên quan và tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh theo quy định. Hoạt động chăm sóc tại nhà không chỉ do gia đình thực hiện mà còn có sự tham gia của lực lượng chăm sóc cộng đồng.

Theo dự thảo, Nhà nước dự kiến hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh cho người cao tuổi cô đơn, bệnh nặng, không thể đến cơ sở y tế.

Theo ông Dũng, Nghị định không chỉ quy định chi tiết các điều khoản của Luật Dân số mà còn đề ra các biện pháp tổ chức thực hiện, như giảm mất cân bằng giới tính khi sinh; phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng; hỗ trợ tài chính khi sinh con, sàng lọc trước sinh và sơ sinh; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong công tác dân số.

Dự thảo đã được lấy ý kiến các bộ, ngành, chuyên gia và công khai trên Cổng thông tin điện tử Bộ Y tế để tiếp tục tiếp thu, hoàn thiện, dự kiến trình cấp có thẩm quyền phê duyệt để nghị định có hiệu lực từ 1/7, cùng thời điểm Luật Dân số được thi hành.