Trong những lần siêu âm định kỳ, cân nặng thai nhi luôn là chỉ số khiến nhiều mẹ bầu đứng ngồi không yên. Không ít người rơi vào hoang mang, tìm mọi cách "tẩm bổ" khi nghe bác sĩ thông báo thai nhỏ hơn so với tuổi thai. Tuy nhiên, theo chuyên gia sản khoa, một em bé có kích thước nhỏ không đồng nghĩa với bất thường hay suy dinh dưỡng.

ThS.BS Lê Võ Minh Hương, Bệnh viện Từ Dũ (TP.HCM), cho biết không phải thai nhi có kích thước nhỏ đều bất thường. Một số trường hợp chỉ là thai nhỏ sinh lý và vẫn khỏe mạnh nếu được theo dõi, chăm sóc phù hợp.

Về mặt chuyên môn, thai được xem là nhỏ khi kích thước hoặc cân nặng ước tính trên siêu âm thấp hơn bách phân vị thứ 10. Tuy nhiên, nếu thai không phát triển đến kích thước đáng lẽ đạt được, tình trạng này được gọi là thai giới hạn tăng trưởng (FGR).

Nhận diện nguy cơ và cách theo dõi FGR

Nguyên nhân có thể đến từ sự suy giảm chức năng nhau thai, bệnh lý nền của mẹ (như tăng huyết áp, tiểu đường, tiền sản giật), nhiễm trùng trong thai kỳ hoặc bất thường về nhiễm sắc thể, di truyền ở thai nhi.

Bên cạnh đó, lối sống của người mẹ như thói quen hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, uống rượu, dùng chất kích thích hay chế độ dinh dưỡng thiếu hụt trầm trọng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai.

Từ tuần thai thứ 24, bác sĩ sẽ tiến hành đo chiều cao tử cung ở mỗi lần khám để tầm soát tốc độ phát triển của thai nhi. Nếu nghi ngờ thai phát triển chậm, thai phụ sẽ được chỉ định siêu âm hình thái và đánh giá chuyên sâu.

Trong các trường hợp xác định FGR, thai phụ cần thực hiện siêu âm định kỳ, đo lượng nước ối, siêu âm Doppler (đánh giá lưu lượng máu qua động mạch rốn, động mạch brain) để kiểm tra sức khỏe nhau thai, kết hợp chạy monitor sản khoa (CTG) để theo dõi nhịp tim thai.

Cử động thai - "Thước đo" sức khỏe tại nhà

Bác sĩ Hương đặc biệt lưu ý mẹ bầu cần chủ động theo dõi cử động của thai nhi mỗi ngày. Thai có thể đá, đạp, lăn hoặc xoay và mỗi bé sẽ có một nhịp điệu sinh hoạt riêng. Nếu nhận thấy cử động thai thay đổi bất thường về thói quen, sức mạnh hoặc tần suất (đặc biệt là khi thai đạp yếu đi hoặc ít cử động hơn), thai phụ cần đến ngay cơ sở y tế để kiểm tra.

Khác với thai nhỏ sinh lý vốn an toàn, thai FGR đối mặt với nguy cơ suy thai và thai lưu cao hơn hẳn. Việc nhận biết sớm những thay đổi trong cử động thai chính là "chìa khóa" giúp bảo vệ em bé kịp thời.

Khi xác định thai giới hạn tăng trưởng, bác sĩ sẽ căn cứ vào tuổi thai, sức khỏe của mẹ và phổ Doppler mạch máu để quyết định tiếp tục dưỡng thai hay chỉ định sinh sớm. Nếu thai kỳ vẫn nằm trong ngưỡng an toàn, thai phụ có thể được theo dõi sát sao đến khoảng 37 tuần. Ngược lại, nếu phát hiện thai bị dọa suy hoặc môi trường tử cung không còn an toàn, bác sĩ buộc phải chỉ định kết thúc thai kỳ sớm.

Để chủ động phòng ngừa, các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ mang thai nên bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động, không sử dụng chất kích thích, duy trì chế độ ăn đa dạng và kiểm soát tốt các bệnh lý mạn tính. Đặc biệt, với những thai phụ có nguy cơ cao bị tiền sản giật hoặc suy nhau thai, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng aspirin liều thấp từ sớm để hỗ trợ tối đa cho sự phát triển của thai nhi.