Theo TS.BS Phan Bích Nga, khoa Khám tư vấn dinh dưỡng trẻ em, Viện Dinh dưỡng, 24 tháng đầu đời là “cửa sổ vàng” quyết định nền tảng sức khỏe, chiều cao và trí tuệ của trẻ trong tương lai. Ở giai đoạn này, yếu tố dinh dưỡng đóng vai trò chủ đạo, trong khi yếu tố di truyền chưa chi phối mạnh mẽ.

24 tháng đầu nuôi con sai cách, hậu quả theo cả đời

Nếu trẻ không được nuôi dưỡng hợp lý (suy dinh dưỡng) hay dư thừa (béo phì sớm), cơ thể sẽ phải đối mặt với nhiều hệ lụy lâu dài.

Theo bác sĩ Nga, trước hết là nguy cơ thấp còi và biến dạng xương. Thiếu vitamin D, canxi và protein khiến trẻ không chỉ thấp hơn bạn bè mà còn dễ mắc còi xương, dẫn đến chân vòng kiềng (chữ O, X), lồng ngực biến dạng hay trán dô. Đáng chú ý, những tổn thương về chiều cao trong giai đoạn này thường rất khó bù đắp khi bước vào tuổi dậy thì.

Bên cạnh đó, não bộ trẻ phát triển rất nhanh trong 2 năm đầu, đạt tới khoảng 80% kích thước người trưởng thành. Nếu thiếu sắt, i-ốt và các chất béo lành mạnh như DHA, Omega-3, trẻ có thể bị ảnh hưởng lâu dài về trí tuệ, chậm nói, giảm khả năng tư duy và chỉ số IQ.

Hệ miễn dịch cũng bị tác động rõ rệt. Trẻ thiếu dinh dưỡng dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp, tiêu hóa tái đi tái lại. Mỗi lần ốm khiến trẻ sụt cân, chán ăn, hấp thu kém, tạo thành vòng xoắn bệnh tật - suy dinh dưỡng khó thoát ra.

Từ thấp còi đến kém thông minh, nhiều hệ lụy bắt nguồn từ sai lầm dinh dưỡng trong 2 năm đầu đời. Ảnh: Freepik.

"Ít được chú ý hơn nhưng không kém phần nguy hiểm là nguy cơ bệnh mạn tính khi trưởng thành. Việc cho trẻ ăn quá nhiều đường, muối hoặc dư năng lượng từ sớm có thể khiến các cơ quan như gan, thận, tụy bị quá tải, làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường, tăng huyết áp hay suy thận ngay từ độ tuổi 30-40", bác sĩ Nga nói.

Lợi ích của chế độ ăn khoa học

Chế độ ăn khoa học mang lại lợi ích toàn diện. Theo vị chuyên gia, khẩu phần của trẻ cần đảm bảo đa dạng, với ít nhất 5 trong 8 nhóm thực phẩm mỗi ngày như tinh bột, thịt, trứng, sữa, rau xanh, củ quả, chất béo và các loại hạt.

"Thức ăn cũng cần phù hợp với khả năng nhai nuốt của trẻ. Việc xay nhuyễn kéo dài đến 2 tuổi là không cần thiết, thay vào đó nên tập cho trẻ ăn thô khi đã sẵn sàng để phát triển kỹ năng ăn uống. Đặc biệt, trẻ dưới 1 tuổi nên sử dụng thực phẩm tươi, hạn chế muối, đường và không dùng chất bảo quản", bác sĩ Nga cho hay.

Không khí bữa ăn cũng rất quan trọng. Trẻ cần được ăn trong tâm lý thoải mái, vui vẻ, không bị ép buộc hay phụ thuộc vào thiết bị điện tử.

Một chế độ dinh dưỡng hợp lý không chỉ giúp trẻ phát triển tối đa chiều cao theo tiềm năng di truyền mà còn xây dựng hệ miễn dịch vững chắc. Chế độ ăn giàu chất xơ, đủ đạm, vitamin và vi chất giúp hình thành hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh, từ đó giảm nguy cơ ốm vặt và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Đồng thời, việc ăn dặm khoa học từ sớm còn giúp trẻ hình thành thói quen ăn uống lành mạnh, biết cảm nhận hương vị tự nhiên, hạn chế kén ăn, không lệ thuộc đồ ngọt hay thức ăn nhanh. Trẻ cũng học được cách tự điều chỉnh lượng ăn, duy trì cân nặng hợp lý trong suốt cuộc đời.

Các chuyên gia khuyến cáo, trẻ dưới 2 tuổi cần được theo dõi cân nặng, chiều cao hàng tháng để phát hiện sớm dấu hiệu chậm tăng trưởng. Nếu trẻ có biểu hiện như chững cân, chậm cao, rối loạn tiêu hóa, hay ốm hoặc chậm phát triển vận động, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám dinh dưỡng sớm để can thiệp kịp thời. Sau 2 tuổi, việc cải thiện tình trạng thấp còi sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.