Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Huyên, Phòng Tiêm vaccine, Bệnh viện Quân y 175 (Bộ Quốc phòng), zona thần kinh do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra, cũng chính là virus gây bệnh thủy đậu.

Zona thần kinh không chỉ gây đau rát và tổn thương da mà còn có thể dẫn đến đau dây thần kinh kéo dài, tổn thương mắt và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Xét nghiệm tế bào học từ tổn thương mụn nước trên mặt ghi nhận hình ảnh tế bào gai lệch hình và tế bào đa nhân khổng lồ. Ảnh: Bệnh viện Da liễu Trung ương.

Virus có thể tái hoạt động nhiều năm sau

Sau khi mắc thủy đậu và khỏi bệnh, virus Varicella-Zoster không bị loại bỏ hoàn toàn khỏi cơ thể mà tồn tại trong các hạch thần kinh. Khi virus tái hoạt động, bệnh zona thần kinh có thể xuất hiện.

Nguy cơ virus tái hoạt động tăng lên khi hệ miễn dịch suy yếu, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc những người có tình trạng suy giảm miễn dịch. Bên cạnh đó, một số yếu tố như căng thẳng, cơ thể suy nhược cũng có thể liên quan đến nguy cơ bệnh.

Biểu hiện điển hình của zona là đau, rát hoặc ngứa tại một vùng da, sau đó xuất hiện các mụn nước thành từng chùm. Tổn thương thường phân bố theo đường đi của dây thần kinh và thường chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể.

Tổn thương zona thần kinh thường là các mụn nước thành từng chùm, phân bố theo đường đi của dây thần kinh và chủ yếu xuất hiện ở một bên cơ thể. Ảnh: Shutterstock.

Cơn đau do zona đôi khi xuất hiện trước khi phát ban, khiến người bệnh dễ nhầm với các bệnh lý khác. Vì vậy, khi xuất hiện đau rát bất thường kèm theo phát ban hoặc mụn nước một bên cơ thể, người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá và điều trị phù hợp.

Zona có thể để lại biến chứng kéo dài

Mặc dù nhiều trường hợp có thể hồi phục, zona thần kinh vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Một trong những biến chứng đáng chú ý là đau dây thần kinh sau zona. Người bệnh có thể tiếp tục đau, bỏng rát, châm chích hoặc tăng nhạy cảm tại vùng da từng bị tổn thương ngay cả khi các mụn nước đã lành.

Tình trạng này có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí lâu hơn, ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Zona thần kinh có thể gây đau dây thần kinh kéo dài, rối loạn cảm giác và tổn thương mắt, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Ảnh: Freepik.

Zona cũng có thể gây rối loạn cảm giác hoặc vận động. Đặc biệt, nếu virus ảnh hưởng đến vùng quanh mắt, bệnh có thể gây tổn thương mắt, ảnh hưởng thị lực và trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến mất thị lực.

Do đó, người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ zona, nhất là khi tổn thương nằm ở vùng mặt hoặc quanh mắt.

Vaccine giúp giảm nguy cơ mắc và biến chứng

Theo bác sĩ Huyên, tiêm vaccine là biện pháp chủ động giúp phòng ngừa zona thần kinh. Vaccine Shingrix được sử dụng để phòng bệnh zona và các biến chứng liên quan.

Ở những người có hệ miễn dịch bình thường, hiệu quả phòng zona của Shingrix đạt khoảng 97% ở nhóm 50-69 tuổi và khoảng 91% ở người từ 70 tuổi trở lên.

Vaccine không chỉ hướng đến việc giảm nguy cơ mắc zona mà còn giúp giảm nguy cơ đau dây thần kinh sau zona và một số biến chứng liên quan đến bệnh.

Theo khuyến nghị của bác sĩ Huyên, vaccine Shingrix được chỉ định cho các nhóm gồm:

• Người từ 50 tuổi trở lên.
• Người trưởng thành bị suy giảm miễn dịch hoặc có khả năng sẽ bị suy giảm miễn dịch do bệnh lý hay quá trình điều trị.
• Người từng mắc zona vẫn có thể tiêm vaccine để phòng bệnh trong tương lai.

Việc từng mắc zona không đồng nghĩa người bệnh đã có miễn dịch bảo vệ suốt đời. Vì vậy, những người thuộc nhóm được khuyến cáo tiêm nên trao đổi với bác sĩ để xác định thời điểm tiêm phù hợp.

Lịch tiêm và số liều cụ thể cần được tư vấn dựa trên tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh nền và tình trạng miễn dịch của từng người.

Chủ động phòng ngừa đặc biệt có ý nghĩa với người lớn tuổi và những người có nguy cơ suy giảm miễn dịch. Khi xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ zona, người bệnh cũng nên khám sớm thay vì tự điều trị, nhằm giảm nguy cơ biến chứng và những cơn đau kéo dài sau bệnh.