Mỗi điếu thuốc được châm lên không chỉ đưa chất độc vào cơ thể người hút mà còn có thể để lại những tổn thương âm thầm kéo dài nhiều năm. Đáng lo ngại, thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi, liên quan đến khoảng 90% trường hợp mắc bệnh theo TS.BS Nguyễn Khắc Kiểm, Trưởng khoa Ngoại lồng ngực, Bệnh viện K.

Tại bệnh viện này, các bác sĩ ghi nhận không ít bệnh nhân ung thư phổi có tiền sử hút hơn 10 điếu thuốc mỗi ngày trong nhiều năm. Ngay cả người chưa từng hút thuốc cũng không hoàn toàn đứng ngoài nguy cơ nếu thường xuyên hít phải khói thuốc từ những người xung quanh.

Yếu tố nguy cơ lớn nhất

"Trong khói thuốc lá có khoảng 4.000 hoạt chất gây độc hại cho cơ thể. Đặc biệt, chất 3,4-benzopyrene là chất gây ung thư rõ rệt trong các nghiên cứu thực nghiệm", bác sĩ Kiểm cho biết.

Người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn khoảng 1,5 lần so với người không tiếp xúc. Khói thuốc có thể phát tán trong gia đình, nơi làm việc, trường học và những không gian kín. Vì vậy, việc không trực tiếp cầm điếu thuốc không đồng nghĩa một người hoàn toàn tránh được tác hại của thuốc lá.

Ngoài ung thư phổi, người hút thuốc thụ động còn có nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản, viêm phổi; đồng thời đối mặt với những vấn đề tim mạch như xơ vữa động mạch, tăng huyết áp và đột quỵ.

Trẻ em là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng khi sống trong môi trường có khói thuốc. Việc tiếp xúc thường xuyên có thể khiến trẻ mắc các bệnh hô hấp hoặc làm tình trạng hen suyễn tái phát, kéo theo nhu cầu khám chữa bệnh, sử dụng thuốc và thậm chí nhập viện. Những hệ lụy này không chỉ ảnh hưởng sức khỏe mà còn tạo thêm gánh nặng kinh tế cho gia đình.

ThS.BS Khổng Thị Thanh Tâm, Phó trưởng khoa Bệnh phổi mạn tính, Bệnh viện Phổi Trung ương, cũng cho biết khói thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Theo số liệu dịch tễ được bác sĩ dẫn lại, khoảng 4,2% nam giới Việt Nam trên 40 tuổi hút thuốc mắc COPD.

Khoảng 90% bệnh nhân ung thư phổi có liên quan đến thuốc lá. Ảnh: Unsplash.

Bệnh thường biểu hiện ban đầu ở hệ hô hấp, nhưng khi tổn thương kéo dài và không thể phục hồi hoàn toàn, người bệnh có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng liên quan tim mạch và các bệnh lý khác.

"Các biến chứng làm cho tiên lượng tử vong của người bệnh tăng", bác sĩ Tâm nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, ngừng hút thuốc giúp giảm nguy cơ ung thư phổi so với việc tiếp tục hút. Lợi ích lớn nhất được ghi nhận ở những người bỏ thuốc trước 30 tuổi.

Tuy nhiên, việc đã ngừng hút không đồng nghĩa nguy cơ ung thư phổi lập tức trở về mức của người chưa bao giờ hút thuốc. Ở những người từng hút thuốc, nguy cơ vẫn tăng theo tuổi và có thể tăng nhanh hơn so với nhóm chưa từng sử dụng thuốc lá.

Điều này cho thấy việc phòng ngừa cần được thực hiện càng sớm càng tốt, thay vì chờ đến khi xuất hiện các triệu chứng hoặc được chẩn đoán mắc bệnh mới bắt đầu thay đổi thói quen.

Đề xuất thay đổi lớn trong quản lý thuốc lá

Những tác hại của thuốc lá tiếp tục đặt ra yêu cầu tăng cường các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt trong bối cảnh cần ngăn chặn các sản phẩm mới tiếp cận thanh thiếu niên.

Sáng 21/10, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng bệnh tật do thuốc lá gây ra.

Theo Bộ trưởng, việc xây dựng dự án Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và phù hợp thực tiễn.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là cụ thể hóa chính sách cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.

Những con số cảnh báo càng cấp thiết yêu cầu siết chặt các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: Unsplash.

Theo đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung các khái niệm về thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và sản phẩm liên quan, làm rõ cơ sở nhận diện sản phẩm, xác định hành vi vi phạm và xử lý theo quy định. Các hành vi bị nghiêm cấm cũng được bổ sung, bao gồm những hành vi liên quan sản phẩm hoàn chỉnh, bộ phận, nguyên liệu của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trưng bày thuốc lá và bán thuốc lá trên môi trường điện tử.

Dự thảo đồng thời đề xuất cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Trong đó, quy định về kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước được sửa đổi theo hướng công khai, minh bạch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với hoạt động cai nghiện thuốc lá, thay bằng cơ chế quản lý thông qua tiêu chuẩn, quy chuẩn hoặc hướng dẫn chuyên môn, kỹ thuật. Mục tiêu là khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia hỗ trợ cai nghiện, đồng thời bảo đảm chất lượng dịch vụ.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã trình bày Tờ trình về Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: Chinhphu.vn/Nhật Bắc.

Về ghi nhãn và cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị bổ sung quy định diện tích cảnh báo chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá. Phương án khác là xây dựng lộ trình tăng diện tích cảnh báo lên mức 85-100%.

Theo cơ quan thẩm tra, đề xuất này nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp bảo vệ sức khỏe nhân dân tại Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị. Ủy ban cũng kiến nghị quy định rõ tiêu chuẩn ghi nhãn, bảo đảm cảnh báo sức khỏe được in trực tiếp trên bao bì, không bị tem thuốc lá che khuất. Qua đó, khắc phục tình trạng cảnh báo chỉ được dán lên bao bì hoặc bị tem che lấp phần lớn diện tích.

Đối với quản lý kinh doanh và kiểm soát đầu tư sản xuất thuốc lá, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành việc tiếp tục duy trì quy định về giấy phép kinh doanh thuốc lá tại khoản 1 Điều 19 và khoản 6 Điều 21 của Luật hiện hành.

Theo cơ quan thẩm tra, việc giữ các quy định này giúp quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh, kiểm soát quy mô và sản lượng sản xuất thuốc lá truyền thống, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc từng bước giảm nguồn cung thuốc lá được quy định trong luật.