Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), yếu tố di truyền chỉ quyết định khoảng 20% chiều cao của trẻ. Trong khi đó, dinh dưỡng, vận động và lối sống chiếm hơn 50%, đóng vai trò quan trọng trong quá trình tăng trưởng.

Tuổi dậy thì là giai đoạn hệ xương phát triển nhanh nhất trước khi các sụn tăng trưởng ở đầu xương dần đóng lại. Nếu được chăm sóc đúng cách trong thời kỳ này, trẻ có thể đạt tốc độ tăng trưởng chiều cao khoảng 10-12 cm mỗi năm.

Hoạt động thể chất được xem là yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy tăng trưởng chiều cao. Khi cơ thể vận động với cường độ phù hợp, tuyến yên sẽ tăng tiết hormone tăng trưởng, loại hormone giúp xương phát triển dài ra.

Theo HCDC, việc tập luyện thường xuyên có thể làm lượng hormone tăng trưởng tăng gấp 3-4 lần so với bình thường. Đồng thời, các động tác bật nhảy, kéo giãn hoặc vươn người cũng tạo lực tác động lên các mô sụn ở đầu xương, kích thích sụn tăng trưởng phát triển trước khi chúng đóng lại.

Những môn thể thao có nhiều động tác bật nhảy như bóng rổ, nhảy dây, cầu lông được cho là có lợi cho sự phát triển chiều cao. Ngoài ra, bơi lội, tập xà đơn hoặc yoga cũng giúp kéo giãn cột sống và giảm áp lực do trọng lực.

Trẻ em và thanh thiếu niên được khuyến khích vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày. Thời gian này có thể chia thành hai lần, mỗi lần khoảng 30 phút để phù hợp với lịch học.

Bên cạnh đó, dinh dưỡng là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến sự phát triển chiều cao. Theo ThS.BS Dương Công Minh, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), nhiều nghiên cứu cho thấy dinh dưỡng ảnh hưởng khoảng 32% đến chiều cao, cao hơn cả yếu tố di truyền.

Để trẻ phát triển chiều cao tốt, bữa ăn cần đủ bốn nhóm thực phẩm gồm tinh bột, đạm, chất béo và vitamin - khoáng chất. Trong đó, canxi đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển xương.

Canxi có nhiều trong sữa, tôm, cua, cá nhỏ ăn cả xương. Trẻ trong độ tuổi tiểu học nên uống khoảng 500-600 ml sữa mỗi ngày. Ngoài ra, các vi chất như i-ốt, kẽm và lysine như thịt bò, hàu, gan gà hay đậu phụ cũng cần thiết cho quá trình tăng trưởng.

Bác sĩ Minh cho hay giấc ngủ cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chiều cao. Hormone tăng trưởng được tiết ra nhiều nhất khi cơ thể ngủ sâu vào ban đêm, đặc biệt trong khoảng thời gian trước nửa đêm.

"Trẻ nên đi ngủ trước 22h và ngủ đủ giấc mỗi ngày. Bên cạnh đó, uống đủ khoảng 2 lít nước giúp duy trì độ ẩm cho các đĩa đệm cột sống, hỗ trợ cơ thể vận động linh hoạt", bác sĩ Minh nói.

Bác sĩ Minh khuyến cáo phụ huynh nên xây dựng cho trẻ lối sống lành mạnh, tăng cường vận động ngoài trời, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử và duy trì chế độ ăn uống cân đối. Những thói quen này giúp trẻ tận dụng tốt “giai đoạn vàng” để phát triển chiều cao tối đa.