Sự phát triển chiều cao thực sự giống như một cuộc đua có vạch đích. Nhưng trước khi về đích, trẻ sẽ đưa ra những "tín hiệu chậm lại" rõ ràng. Nhận biết những tín hiệu này để tăng cường hỗ trợ trong giai đoạn nước rút quan trọng là nỗ lực cuối cùng mà cha mẹ có thể làm để giúp con mình đạt được chiều cao tối ưu.

Chia sẻ với QQ News, bác sĩ Chu Kiệt, chuyên khoa Nội tiết Nhi khoa, chăm sóc sức khỏe trẻ em tại Bệnh viện Trịnh Châu, cho biết chiều cao của trẻ không đột ngột dừng lại trong một ngày, mà là quá trình diễn ra từ từ, chậm dần cho đến khi các sụn đầu xương đóng lại hoàn toàn. Nói cách khác, điểm kết thúc của sự tăng trưởng chiều cao không phải là một độ tuổi cố định, mà được xác định bởi tuổi xương.

Bản chất của tăng trưởng chiều cao là sự phân chia và cốt hóa liên tục của các tế bào sụn ở đầu xương dài (như xương đùi và xương chày). Sụn này xuất hiện dưới dạng một "đường" mờ trên phim X-quang, đó chính là đường sụn đầu xương. Khi đường sụn đầu xương cốt hóa hoàn toàn và đóng lại, sự tăng trưởng chiều cao về cơ bản sẽ dừng lại.

Bé gái ngừng phát triển chiều cao khi nào?

Các bé gái thường trải qua giai đoạn tăng trưởng nhanh 1-2 năm trước kỳ kinh nguyệt đầu tiên, đây là giai đoạn quan trọng cho sự phát triển nhanh chóng trong tuổi dậy thì.

Theo khảo sát do Viện Nhi khoa Thủ đô (Trung Quốc) thực hiện, mặc dù tuổi dậy thì sinh lý của các bé gái có sự khác biệt đáng kể, tuổi xương khi dậy thì thường vào khoảng 12-13 tuổi, với tuổi xương trung bình là 12,4 năm. Sau khi dậy thì (bắt đầu có kinh nguyệt), tốc độ tăng chiều cao của trẻ có xu hướng giảm rõ rệt:

• 1-2 năm đầu: Tốc độ tăng trưởng chậm lại đáng kể, nhưng vẫn tiếp tục phát triển.
• 3-4 năm: Tốc độ tăng trưởng chậm lại và mức tăng bị hạn chế.
• Khoảng 4 năm trở lên: Chiều cao về cơ bản ngừng tăng và các sụn đầu xương có xu hướng đóng lại (tuổi sinh lý khoảng 15-17 tuổi).

Sau khi dậy thì, chiều cao của bé trai có thể tăng thêm bao nhiêu?

Thông thường, bé trai bắt đầu dậy thì muộn hơn bé gái, với giai đoạn tăng trưởng nhanh bắt đầu muộn hơn, thường vào khoảng thời gian thay đổi giọng nói, và cũng kết thúc muộn hơn.

Tuổi xương trung bình mà các đầu xương ở nam giới đóng lại thường là 18 tuổi, dao động từ 16 đến 20 tuổi. Các đầu xương ở cổ tay (như xương quay xa) thường bắt đầu đóng lại ở tuổi xương 14-16, trong khi các đầu xương ở chi dưới (như xương đùi) có thể tiếp tục đóng lại cho đến tuổi xương 18-20.

Chịu ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền, dinh dưỡng, nồng độ hormone và sức khỏe tổng thể, độ tuổi thực tế đạt được giai đoạn này rất khác nhau, có thể dao động từ 15 đến 18 tuổi. Chiều cao ngừng tăng khi các sụn đầu xương đóng hoàn toàn.

Một đến hai năm sau khi giọng nói thay đổi và râu mọc, tốc độ tăng trưởng bắt đầu chậm lại đáng kể. Sau lần xuất tinh đầu tiên, chiều cao có thể tiếp tục tăng, thường thêm 5-10 cm, nhưng quá trình tăng trưởng đã bước vào giai đoạn cuối.

Khi các đặc điểm sinh dục thứ phát của bé trai bắt đầu phát triển như râu, lông trên cơ thể và yết hầu đã phát triển đầy đủ và tốc độ tăng chiều cao hàng năm liên tục dưới 2 cm, điều đó cho thấy quá trình tăng chiều cao đã kết thúc.

Hình ảnh chụp X-quang cổ tay trái: các sụn đầu xương chưa đóng, trẻ vẫn còn tiềm năng phát triển (ảnh trái) và các sụn đầu xương đã đóng, chiều cao về cơ bản đã cố định (ảnh phải). Ảnh: QQ News.

Làm sao để biết một đứa trẻ sắp ngừng phát triển chiều cao?

Cách chính xác nhất để xác định điều này là chụp X-quang cổ tay trái để quan sát tình trạng đóng sụn đầu xương.

Nếu phim X-quang cho thấy các sụn đầu xương chưa đóng lại, điều đó cho thấy trẻ vẫn còn tiềm năng phát triển; nếu chúng đã đóng hoàn toàn, chiều cao về cơ bản đã được cố định. Ngay cả khi trẻ thực sự còn nhỏ tuổi, nếu tuổi xương của trẻ đã phát triển và gần đóng sụn đầu xương, tiềm năng phát triển của trẻ sẽ bị hạn chế.

Có những tiêu chuẩn rõ ràng về tốc độ tăng trưởng bình thường, và cha mẹ cần thường xuyên đo chiều cao chính xác và ghi lại biểu đồ tăng trưởng (đo mỗi 3-6 tháng).

Nếu chiều cao của trẻ tăng dưới 1 cm trong vòng 6-12 tháng, hoặc chậm hơn đáng kể so với tiêu chuẩn tăng trưởng chậm đã nêu ở trên, điều đó có thể cho thấy sự tăng trưởng sắp dừng lại. Ngoài tốc độ tăng trưởng chậm đáng kể, một số đặc điểm cho thấy trẻ sắp ngừng cao, bao gồm:

• Bé gái: Ngực phát triển đầy đủ, kinh nguyệt đều đặn và lông mu, lông nách mọc đầy đủ.
• Bé trai: Yết hầu nổi bật, giọng nói ổn định, lông cơ thể rậm rạp, xuất tinh về đêm.