Kháng insulin xảy ra khi các tế bào trong cơ thể đáp ứng kém với insulin, khiến tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn để giúp glucose đi vào tế bào. Tình trạng này có thể kéo dài trước khi đường huyết tăng rõ rệt.

Nếu kéo dài, kháng insulin có thể làm tăng đường huyết và tiến triển thành tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2. Ngoài ra, tình trạng này cũng liên quan đến tăng nguy cơ béo phì, gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch.

Ở người trẻ, một số dấu hiệu bên ngoài như da sẫm màu ở vùng nếp gấp, xuất hiện nhiều mụn thịt, tăng mỡ bụng hoặc thường xuyên thèm đồ ngọt có thể gợi ý vấn đề chuyển hóa.

Da sẫm màu, nhiều mụn thịt

Một trong những biểu hiện có thể gợi ý kháng insulin là gai đen (acanthosis nigricans). Da ở cổ, nách, bẹn hoặc các nếp gấp trở nên sẫm màu, dày hơn, bề mặt có thể mịn và hơi giống nhung. Tình trạng này đôi khi bị nhầm với da bẩn hoặc cháy nắng nên người bệnh cố kỳ cọ nhưng màu da vẫn không cải thiện.

Mụn thịt có thể xuất hiện thành nhiều nốt nhỏ quanh cổ, nách hoặc các vùng da có nếp gấp, đôi khi đi kèm tình trạng kháng insulin và rối loạn chuyển hóa. Ảnh: Shutterstock.

Bên cạnh đó, mụn thịt (skin tags) cũng có thể xuất hiện nhiều hơn ở một số người, thường quanh cổ, nách hoặc những vùng da có nếp gấp. Khi gai đen và mụn thịt xuất hiện đồng thời với thừa cân, tăng mỡ bụng hoặc các bất thường chuyển hóa khác, người bệnh nên được thăm khám để đánh giá nguyên nhân.

Mỡ bụng tăng, cân nặng khó kiểm soát

Kháng insulin thường liên quan đến thừa cân, béo phì, đặc biệt khi mỡ tích tụ nhiều ở vùng bụng và nội tạng. Một số người có thể nhận thấy vòng eo tăng rõ trong khi tay chân vẫn tương đối thon gọn. Đây là yếu tố nguy cơ chuyển hóa đáng lưu ý, nhất là khi đi kèm lối sống ít vận động.

Ngoài ra, nhiều người cũng cho rằng khó giảm cân hoặc dễ tăng cân là dấu hiệu của kháng insulin. Tuy nhiên, cân nặng còn phụ thuộc vào chế độ ăn, mức độ vận động, giấc ngủ, thuốc đang sử dụng và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Thường xuyên đói, thèm đồ ngọt sau bữa ăn

Mới ăn xong đã đói, liên tục thèm đồ ngọt là tình trạng nhiều người trẻ dễ bỏ qua. Bánh kẹo, trà sữa, nước ngọt hay các món nhiều tinh bột trở thành thứ khó cưỡng, trong khi chỉ 1-2 giờ sau bữa ăn, cơ thể lại nhanh chóng rơi vào trạng thái đói, mệt, uể oải hoặc buồn ngủ.

Khi những biểu hiện này lặp đi lặp lại, đặc biệt kèm run tay, vã mồ hôi, mệt lả hoặc tụt năng lượng, người trẻ không nên chỉ nghĩ mình “đói nhanh” hay “thiếu đường”. Đây có thể là dấu hiệu cần được đánh giá về đường huyết và chuyển hóa, trong đó có tình trạng kháng insulin.

Ở phụ nữ, kháng insulin có thể liên quan đến rối loạn kinh nguyệt, rụng tóc vùng đỉnh đầu, tăng lông ở mặt hoặc ngực, đặc biệt khi đi kèm hội chứng buồng trứng đa nang. Ảnh: Twenty20.

Rối loạn kinh nguyệt, rụng tóc hoặc giảm chức năng sinh dục

Ởnữ giới, kháng insulin có mối liên hệ với hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Người bệnh có thể nhận thấy kinh nguyệt thưa hoặc không đều, rụng tóc vùng đỉnh đầu, tăng lông ở mặt, ngực. Những thay đổi này thường đi cùng các rối loạn nội tiết và chuyển hóa, khiến PCOS trở thành một vấn đề đáng lưu ý ở phụ nữ trẻ.

Ở nam giới, kháng insulin và các rối loạn chuyển hóa, đặc biệt khi đi kèm béo phì, có thể ảnh hưởng đến nội tiết và chức năng sinh dục. Một số người có thể gặp giảm ham muốn hoặc rối loạn cương, nhất là khi các yếu tố chuyển hóa kéo dài.

Nếu nhận thấy nhiều dấu hiệu bất thường cùng lúc, người trẻ nên chủ động kiểm tra sức khỏe chuyển hóa thay vì chờ đến khi đường huyết tăng cao. Bác sĩ có thể chỉ định đường huyết lúc đói, HbA1c và các xét nghiệm cần thiết tùy từng trường hợp. Insulin lúc đói hoặc HOMA-IR có thể được sử dụng để hỗ trợ đánh giá.