Được biết đến với tên gọi “Oslo patient”, người đàn ông 63 tuổi đang trở thành tâm điểm chú ý của giới khoa học khi được đánh giá là đã “nhiều khả năng được chữa khỏi” HIV và ung thư sau ca ghép tế bào gốc đặc biệt.

Trường hợp này đưa ông vào nhóm rất hiếm bệnh nhân đạt lui bệnh kéo dài, thậm chí được xem là đã loại bỏ hoàn toàn virus gây nên “căn bệnh thế kỷ” AIDS. Nhận định này được đưa ra trong một nghiên cứu công bố ngày 13/4 trên tạp chí Nature Microbiology.

Bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm HIV từ năm 2006, khi 44 tuổi, và bắt đầu điều trị bằng thuốc kháng virus (ART) từ năm 2010. Nhờ điều trị, lượng virus trong máu giảm xuống mức không thể phát hiện và được duy trì ổn định trong suốt nhiều năm, giúp ngăn bệnh tiến triển và hạn chế lây truyền.

Tuy nhiên, đến năm 2017, người bệnh bắt đầu xuất hiện tình trạng mệt mỏi, số lượng tế bào máu giảm mạnh. Một năm sau, ông được chẩn đoán mắc hội chứng rối loạn sinh tủy - một dạng ung thư tủy xương khiến các tế bào máu không thể trưởng thành bình thường. Ban đầu, bệnh đáp ứng với thuốc nhưng sau đó tái phát, buộc các bác sĩ phải cân nhắc ghép tủy xương như phương án điều trị.

Nhóm điều trị đã cố gắng tìm kiếm người hiến tủy phù hợp mang đột biến CCR5 delta 32 nhưng không thành công. Cuối cùng, anh trai 60 tuổi của bệnh nhân đã hiến tủy để điều trị ung thư. Điều đáng chú ý là chỉ đến ngày tiến hành ghép, các bác sĩ mới phát hiện người hiến mang đủ hai bản sao của đột biến quý hiếm này. Yếu tố này được các chuyên gia ví như “trúng số hai lần”.

Sau ca ghép, bệnh nhân từng gặp biến chứng “thải ghép chống chủ”, khi các tế bào miễn dịch mới tấn công cơ thể. Tuy nhiên, tình trạng này đã được kiểm soát bằng thuốc điều hòa miễn dịch. Theo thời gian, hệ miễn dịch mới dần thay thế hoàn toàn hệ miễn dịch cũ trong máu, tủy xương và cả đường tiêu hóa. Sau hai năm, các tế bào miễn dịch mới đã hoàn toàn chiếm ưu thế trong cơ thể người bệnh.

Các xét nghiệm chuyên sâu cho thấy không còn dấu vết của HIV. Nhóm nghiên cứu đã kiểm tra khoảng 65 triệu tế bào CD4, mục tiêu chính của virus, nhưng không phát hiện khả năng sao chép của HIV. Sau 24 tháng kể từ ca ghép, bệnh nhân được phép ngừng thuốc kháng virus và đến nay vẫn không ghi nhận sự tái phát.

Không chỉ vậy, các phân tích tại mô bạch huyết ở đường tiêu hóa, nơi virus thường ẩn náu, cũng không phát hiện HIV. Đáng chú ý, hệ miễn dịch mới của bệnh nhân vẫn phản ứng bình thường với các virus phổ biến như cúm hay virus gây bệnh tăng bạch cầu đơn nhân, nhưng hoàn toàn “không nhận diện” HIV, cho thấy hệ miễn dịch này dường như chưa từng tiếp xúc với virus.

Dù vậy, các nhà khoa học vẫn thận trọng khi mô tả đây là một trường hợp “có khả năng chữa khỏi”, bởi hiện chưa có tiêu chuẩn thống nhất để khẳng định hoàn toàn việc loại bỏ HIV. Từ góc độ thực tiễn, bệnh nhân không còn cần dùng thuốc hàng ngày để kiểm soát virus, nhưng vẫn cần được theo dõi lâu dài, đặc biệt khi hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác.

Giới chuyên gia nhận định những trường hợp như “bệnh nhân Oslo” có thể đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá lui bệnh lâu dài, đồng thời mở đường cho những chiến lược điều trị mới. Tuy nhiên, ghép tủy xương là phương pháp phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro và chỉ được áp dụng trong những trường hợp đặc biệt, như bệnh nhân đồng thời mắc ung thư máu.

Trong bối cảnh hơn 30 triệu người trên thế giới đang sống chung với HIV, việc áp dụng rộng rãi phương pháp này là không khả thi. Do đó, các nhà khoa học đang tiếp tục tìm kiếm những hướng đi khác an toàn và hiệu quả hơn, chẳng hạn như liệu pháp kháng thể biến đổi, với kỳ vọng tiến tới mục tiêu kiểm soát hoặc chữa khỏi HIV trên diện rộng.

Dù còn nhiều rào cản, nghiên cứu lần này vẫn được xem là một bước tiến quan trọng, như một “viên gạch” trên hành trình dài tìm kiếm phương pháp điều trị dứt điểm HIV/AIDS, đồng thời thắp lên hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn cầu.