Sự khác biệt ấy khiến nhiều người đặt câu hỏi vì sao khi giá tăng thì người ta lại đổ xô đi mua, còn khi giá giảm lại ít ai vội vàng?

Một trong những nguyên nhân quan trọng nằm ở tâm lý đám đông. Khi nhìn thấy rất nhiều người cùng làm một việc, con người có xu hướng tin rằng hành động đó là hợp lý. Chỉ cần đi ngang qua một cửa hàng vàng đông kín người, nhiều người lập tức nảy sinh suy nghĩ rằng chắc hẳn có lý do gì đó khiến mọi người mua nhiều như vậy.

Cảm giác này càng trở nên mạnh mẽ trong thời đại mạng xã hội. Chỉ vài bức ảnh chụp cảnh xếp hàng hay vài dòng tin về việc giá vàng tăng kỷ lục cũng đủ khiến nhiều người cảm thấy mình nên hành động ngay lập tức.

Một yếu tố khác cũng tác động mạnh đến hành vi của con người là nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội. Khi giá vàng liên tục tăng, nhiều người lo rằng nếu không mua ngay thì sau này giá sẽ còn cao hơn nữa. Chính nỗi lo ấy khiến họ sẵn sàng mua ở mức giá rất cao, chỉ để tránh cảm giác tiếc nuối nếu giá tiếp tục leo thang.

Tâm lý này cũng xuất hiện khi có thông tin giá xăng sắp tăng. Dù mức tăng đôi khi chỉ vài trăm hoặc vài nghìn đồng mỗi lít, nhiều người vẫn muốn tranh thủ đổ xăng ngay. Việc đổ đầy bình trước khi giá điều chỉnh mang lại cảm giác rằng mình đã “tranh thủ được một khoản”.

Bên cạnh đó còn có cảm giác khan hiếm. Khi nhìn thấy một hàng dài người chờ mua, não bộ thường tự động suy luận rằng nguồn cung đang hạn chế. Cảm giác này kích hoạt bản năng tích trữ vốn đã tồn tại từ rất lâu trong lịch sử tiến hóa của con người.

Chính vì vậy, càng thấy đông người xếp hàng, nhiều người lại càng muốn tham gia vào hàng chờ ấy.

Điều thú vị là khi giá giảm, tâm lý này lại vận hành theo chiều ngược lại. Thay vì xem đó là cơ hội mua rẻ, không ít người lại chần chừ. Với vàng, khi giá giảm, nhiều người lo rằng thị trường có thể còn giảm tiếp nên quyết định chờ thêm.

Nói cách khác, khi giá tăng, con người sợ bỏ lỡ cơ hội. Nhưng khi giá giảm, họ lại sợ mua phải lúc chưa phải đáy.

Chính sự giằng co tâm lý này khiến một nghịch lý xuất hiện: khi giá vàng tăng cao, cửa hàng lại đông khách hơn; còn khi giá giảm, sự quan tâm lại giảm đi.

Với xăng dầu cũng vậy. Khi giá giảm, người dân không có lý do đặc biệt để đi đổ xăng ngay. Họ vẫn đổ theo nhu cầu bình thường. Nhưng khi có thông tin giá sắp tăng, hành động đổ xăng bỗng trở thành việc cần làm ngay lập tức.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng những hiện tượng như vậy cho thấy con người không phải lúc nào cũng đưa ra quyết định hoàn toàn lý trí trong các vấn đề tài chính. Rất nhiều quyết định mua bán được đưa ra dựa trên cảm xúc, thông tin lan truyền và hành vi của những người xung quanh.

Trên thực tế, việc chạy theo đám đông đôi khi khiến người mua phải trả mức giá cao nhất của thị trường. Với vàng, giá có thể tăng mạnh trong một giai đoạn nhưng cũng có thể điều chỉnh sau đó. Những người mua đúng lúc giá đạt đỉnh thường phải chờ rất lâu mới có thể hòa vốn.

Trong khi đó, với xăng dầu, số tiền tiết kiệm được từ việc đổ trước khi giá tăng thường không quá lớn so với thời gian chờ đợi trong hàng dài xe cộ.

Dù vậy, những hàng người xếp dài trước tiệm vàng hay cây xăng có lẽ sẽ vẫn tiếp tục xuất hiện trong tương lai. Bởi đó không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là câu chuyện của tâm lý con người.

Chừng nào con người vẫn còn bị ảnh hưởng bởi nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội, bởi cảm giác khan hiếm và sức mạnh của đám đông, chừng đó nghịch lý càng đắt càng mua vẫn sẽ còn lặp lại.