Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất khi cai sữa là giảm dần số cữ bú thay vì dừng ngay lập tức. Ảnh: Shutterstock.

Cai sữa là một bước chuyển quan trọng trong hành trình chăm sóc trẻ, nhưng không nên được hiểu đơn giản là cắt hoàn toàn sữa mẹ trong một vài ngày. Nếu thực hiện quá đột ngột, trẻ có thể khó thích nghi, trong khi người mẹ dễ gặp tình trạng căng tức, đau ngực hoặc ảnh hưởng đến tâm lý.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, sau đó bắt đầu ăn bổ sung phù hợp và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn nếu mẹ và trẻ mong muốn. Vì vậy, không có một độ tuổi bắt buộc mà mọi trẻ đều phải cai sữa.

Cai sữa từ từ, không nên dừng đột ngột

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất khi cai sữa là giảm dần số cữ bú thay vì dừng ngay lập tức. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) khuyến nghị quá trình này có thể kéo dài vài tuần hoặc lâu hơn, tùy từng trẻ.

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng cách bỏ một cữ bú trong ngày mà trẻ ít cần nhất, sau đó duy trì một thời gian để trẻ thích nghi trước khi tiếp tục giảm các cữ khác. Cách làm này giúp trẻ dần quen với việc nhận dinh dưỡng từ nguồn khác, đồng thời cơ thể người mẹ cũng giảm sản xuất sữa từ từ.

Với những trẻ đã quen bú mẹ trước khi ngủ hoặc khi thức giấc ban đêm, đây thường là những cữ khó bỏ hơn. Cha mẹ có thể thay thế bằng một thói quen mới như đọc sách, ôm trẻ, trò chuyện hoặc ru ngủ.

Chú ý nguồn dinh dưỡng thay thế theo độ tuổi

Theo Healthy Children, cai sữa không đồng nghĩa với việc chỉ cần tăng thức ăn đặc. Trẻ vẫn cần được cung cấp đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng phù hợp với lứa tuổi.

Nếu trẻ dưới 12 tháng tuổi, khi ngừng bú mẹ, sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh có thể được sử dụng để thay thế sữa mẹ. CDC lưu ý không nên dùng sữa bò làm thức uống thay thế chính cho trẻ dưới 12 tháng.

Với trẻ từ 12 tháng trở lên, chế độ ăn cần đa dạng với các nhóm thực phẩm phù hợp. Trẻ có thể sử dụng sữa bò nguyên chất đã tiệt trùng, không đường hoặc sản phẩm thay thế sữa được bổ sung dưỡng chất theo nhu cầu.

Đặc biệt, cha mẹ không nên ép trẻ ăn thật nhiều để bù lượng sữa đã giảm. WHO khuyến nghị thực hiện cho trẻ ăn đáp ứng, tức nhận biết tín hiệu đói và no của trẻ, khuyến khích ăn nhưng không ép.

Không cần vội vàng nếu trẻ chưa sẵn sàng

Không phải quá trình cai sữa nào cũng diễn ra giống nhau. Một số trẻ tự giảm nhu cầu bú khi ăn uống đa dạng hơn, trong khi những trẻ khác vẫn muốn bú mẹ, đặc biệt trước giờ ngủ hoặc khi mệt, khó chịu.

Nếu trẻ đang ốm, thay đổi môi trường sống hoặc trải qua biến động lớn, cha mẹ có thể cân nhắc giảm tốc độ cai sữa thay vì cố thực hiện theo lịch trình cứng nhắc.

Điều quan trọng là đảm bảo trẻ vẫn nhận đủ dinh dưỡng và có sự thay thế phù hợp cho nhu cầu được an ủi, gần gũi. Với người mẹ, nếu xuất hiện tình trạng vú sưng đỏ, nóng, đau hoặc sốt trong quá trình giảm cữ bú, nên liên hệ nhân viên y tế để được tư vấn.

Cai sữa vì thế không nhất thiết phải là một cuộc cắt bỏ đột ngột. Một quá trình chậm rãi, linh hoạt và tôn trọng tín hiệu của trẻ thường giúp cả mẹ và con thích nghi nhẹ nhàng hơn.