Quấy khóc, ngủ kém, rụng tóc vành khăn… có thể là dấu hiệu còi xương. Bệnh âm thầm tiến triển, để lại hậu quả nặng nếu cha mẹ phát hiện muộn. Ảnh: Freepik.

Còi xương là bệnh lý thường gặp ở trẻ dưới 3 tuổi. Không chỉ ảnh hưởng đến thể chất, vận động, bệnh còn tác động tiêu cực đến sự phát triển tinh thần của trẻ. Đáng lo ngại, nhiều phụ huynh vẫn hiểu sai về căn bệnh này, dẫn đến phát hiện muộn và để lại hậu quả lâu dài.

Trẻ bụ bẫm vẫn có thể bị còi xương

Tiến sĩ, bác sĩ Cao Thị Hậu, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết còi xương không chỉ gây biến dạng xương mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn, đặc biệt là viêm phổi.

Một quan niệm sai lầm phổ biến là chỉ trẻ suy dinh dưỡng mới bị còi xương. Thực tế, nhiều trẻ bụ bẫm vẫn mắc bệnh do nguyên nhân cốt lõi không nằm ở cân nặng, mà là thiếu vitamin D.

Vitamin D là loại vitamin tan trong chất béo, có nhiều trong các thực phẩm như gan, cá, trứng, sữa… Trong đó, vitamin D3 được tổng hợp tại da khi cơ thể tiếp xúc với ánh nắng mặt trời - nguồn cung cấp quan trọng và tự nhiên nhất.

"Chất này đóng vai trò thiết yếu trong quá trình tạo xương nhờ giúp cơ thể hấp thu và chuyển hóa canxi, phospho. Đồng thời, vitamin D còn giúp duy trì nồng độ canxi trong máu ổn định và tham gia vào quá trình canxi hóa sụn tăng trưởng", bác sĩ Hậu nói.

Khi xương đã biến dạng, việc điều trị trở nên khó khăn, ảnh hưởng đến chiều cao và vận động của trẻ. Ảnh: Freepik.

Khi thiếu vitamin D, ruột không hấp thu đủ canxi và phospho, khiến canxi trong máu giảm. Lúc này, cơ thể buộc phải "rút" canxi từ xương để bù đắp, dẫn đến tình trạng còi xương ở trẻ. Hệ quả là trẻ chậm lớn, chậm biết đi, chân vòng kiềng… Nếu kéo dài đến tuổi trưởng thành, có thể gây loãng xương, tăng nguy cơ gãy xương.

Nhận biết sớm để tránh biến dạng xương

Ở giai đoạn đầu, còi xương thường biểu hiện kín đáo với các dấu hiệu như trẻ quấy khóc, ngủ không yên, hay nôn trớ, ra mồ hôi trộm, rụng tóc vùng sau đầu (hình vành khăn).

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, sau vài tuần sẽ xuất hiện các biến đổi rõ rệt ở xương, tùy theo độ tuổi:

  • Trẻ nhỏ: Xương sọ mềm, đầu dễ bị méo hoặc bẹp; thóp rộng, chậm liền; răng mọc chậm, men răng kém; đầu có thể to bất thường.
  • Trẻ lớn hơn: Biến dạng lồng ngực với dấu hiệu "chuỗi hạt sườn"; cổ tay, cổ chân to; cơ nhẽo khiến trẻ chậm biết lẫy, bò, ngồi, đi.

Ở giai đoạn nặng, bệnh có thể để lại di chứng vĩnh viễn như ngực gà, gù vẹo cột sống, chân vòng kiềng hoặc chân chữ bát, khung chậu hẹp. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng đến chiều cao, dáng đi mà còn làm giảm chức năng hô hấp và ảnh hưởng đến khả năng sinh nở ở trẻ gái sau này.

Ngoài ra, trẻ bị còi xương thường xanh xao, thiếu máu và dễ mắc viêm phổi tái phát.

Theo TS.BS Cao Thị Hậu, còi xương có thể phòng ngừa hiệu quả, chi phí thấp nhờ tận dụng ánh nắng. Từ thai kỳ, mẹ nên vận động ngoài trời, ăn giàu canxi và vitamin D. Trẻ sau sinh cần bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu, ăn dặm đủ chất, bổ sung thực phẩm giàu canxi, vitamin D và có dầu mỡ để tăng hấp thu.

Bên cạnh đó, trẻ nên tắm nắng sáng 5-20 phút mỗi ngày. Trẻ ít phơi nắng hoặc nhẹ cân cần bổ sung vitamin D theo khuyến cáo. Nếu đã còi xương, trẻ cần bổ sung vitamin D và canxi theo chỉ định, tránh tự ý dùng quá liều.