Bệnh trào ngược dạ dày - thực quản (còn gọi là trào ngược dạ dày) là tình trạng phổ biến, gây ra các triệu chứng như ợ chua, ợ nóng, nóng rát vùng ngực, ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị đúng cách giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế biến chứng.
Trào ngược dạ dày - thực quản là bệnh lý xảy ra khi axit dạ dày thường xuyên trào ngược lên thực quản (ống dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày).
Ở người bình thường, cơ thắt thực quản dưới sẽ đóng lại sau khi thức ăn đi xuống dạ dày, ngăn không cho axit trào ngược. Khi cơ thắt này bị suy yếu hoặc giãn bất thường, axit dạ dày dễ trào lên thực quản, gây kích ứng, viêm niêm mạc và xuất hiện các triệu chứng khó chịu.
Những nguyên nhân, thói quen thường gặp dẫn đến dẫn đến trào ngược dạ dày - thực quản có thể kể đến như:
- Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Ăn nhiều đồ chiên rán, cay nóng, chua, ăn khuya.
- Uống rượu bia, cà phê: Làm giãn cơ thắt thực quản dưới.
- Hút thuốc lá: Kích thích tăng tiết axit dạ dày.
- Căng thẳng kéo dài: Làm rối loạn hoạt động tiêu hóa.
- Mang thai, béo phì: Tăng áp lực ổ bụng, đẩy axit lên thực quản.
Bệnh có thể biểu hiện với nhiều triệu chứng như:
- Ợ nóng, ợ chua: Cảm giác nóng rát từ vùng ngực lan lên cổ, tăng khi nằm hoặc sau ăn.
- Trào ngược axit: Vị chua hoặc đắng trong miệng, ợ hơi, ợ chua.
- Đau thượng vị: Đau vùng trên rốn.
- Nuốt nghẹn, vướng cổ: Cảm giác như có dị vật trong họng.
- Mất ngủ: Do ho, khó chịu về đêm khi axit trào ngược.
- Hôi miệng: Do axit và thức ăn trào ngược lên khoang miệng.
Nhóm có nguy cơ cao mắc bệnh gồm: Người thừa cân, béo phì, ít vận động; người có thói quen ăn uống không lành mạnh (uống nhiều rượu bia, cà phê, chè; ăn nhiều đồ chua, dầu mỡ; nằm ngay sau ăn); người hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc; người làm việc căng thẳng, thức khuya kéo dài; phụ nữ mang thai (thường từ tháng thứ 4 trở đi); người bị thoát vị hoành; người có tiền sử mắc các bệnh như xơ cứng bì, chậm làm rỗng dạ dày…
Có hai cách điều trị bệnh, gồm: Không dùng thuốc và dùng thuốc.
Với phương pháp không dùng thuốc, người bệnh cần:
1. Điều chỉnh chế độ ăn: Hạn chế đồ cay, chua, nóng; rượu bia, cà phê, nước có gas, socola, bạc hà, hành tỏi; tránh ăn quá no hoặc để quá đói; không ăn muộn; bữa tối nên kết thúc trước khi đi ngủ ít nhất 3 giờ; ăn chậm, nhai kỹ để giảm áp lực tiêu hóa.
2. Thay đổi lối sống: Kê cao đầu khi ngủ (10-15 cm) hoặc dùng gối chống trào ngược; ngủ nghiêng bên trái để giảm trào ngược ban đêm; giảm cân nếu thừa cân; duy trì vận động thể lực đều đặn; bỏ thuốc lá; tránh cúi gập người, lao động nặng ngay sau ăn; hạn chế căng thẳng, thức khuya; tập yoga, thiền, hít thở sâu.
Với phương pháp điều trị dùng thuốc, người bệnh có thể sử dụng các loại thuốc sau theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý kéo dài hoặc lạm dụng.
1. Thuốc giảm tiết axit như: Esomeprazole, pantoprazole… (uống trước ăn 30 phút).
2. Alginate: Tạo lớp “bè” bảo vệ, giúp ngăn axit trào ngược sau ăn.
3. Thuốc trung hòa axit như: Phosphalugel, gastropulgite…
Trong trường hợp không đáp ứng với điều trị nội khoa và thay đổi lối sống, người bệnh có thể được cân nhắc can thiệp nội soi hoặc phẫu thuật.
Trào ngược dạ dày - thực quản là bệnh mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách. Việc kết hợp điều chỉnh lối sống, chế độ ăn uống lành mạnh cùng tuân thủ chỉ định của bác sĩ sẽ giúp giảm triệu chứng và phòng ngừa biến chứng.
BÁC SĨ NGUYỄN THẾ ANH
Trung tâm Tiêu hóa gan mật - Bệnh viện Bạch Mai
