Một nhóm nghiên cứu từ Đại học Tokyo (Nhật Bản) và Đại học Chulalongkorn (Thái Lan) vừa phát hiện một nhóm virus corona mới trên dơi móng ngựa tại Thái Lan. Nghiên cứu cho thấy nhóm virus này có quan hệ di truyền gần với SARS-CoV-2, virus từng gây ra đại dịch Covid-19, đồng thời cung cấp thêm manh mối quan trọng về cách các virus corona ở động vật có thể tiến hóa và thích nghi để lây sang người trong tương lai.

Thông tin trên nhanh chóng thu hút sự chú ý tại Thái Lan trong những ngày gần đây, khi nhiều bài đăng trên mạng xã hội bày tỏ lo ngại về nguy cơ xuất hiện một đại dịch mới tương tự Covid-19.

Trước làn sóng tranh luận này, Bộ Kinh tế và Xã hội số Thái Lan (DES) đã lên tiếng xác nhận việc phát hiện chủng virus mới là có thật, song nhấn mạnh hiện chưa ghi nhận trường hợp nhiễm bệnh nào ở người và nguy cơ bùng phát dịch hiện vẫn ở mức thấp.

Theo công bố từ Viện Khoa học Y khoa thuộc Đại học Tokyo, dơi móng ngựa từ lâu được xem là vật chủ chính của nhiều loại virus liên quan SARS-CoV-2. Tuy nhiên, đặc tính sinh học cũng như mức độ đa dạng của các virus này, đặc biệt tại Đông Nam Á, khu vực có số lượng loài dơi móng ngựa lớn nhất thế giới, vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Chính vì vậy, các nhà khoa học Nhật Bản và Thái Lan đã phối hợp triển khai chương trình giám sát virus trên động vật hoang dã nhằm theo dõi nguy cơ xuất hiện các mầm bệnh mới có khả năng lây sang người.

Trong quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học phát hiện một nhóm virus mới trên loài dơi móng ngựa Rhinolophus acuminatus tại tỉnh Chachoengsao của Thái Lan. Nhóm virus này được đặt tên là “Clade B”. Điều đáng chú ý là Clade B được phát hiện cùng lúc với một nhóm virus corona khác mang tên “Clade A”, thậm chí cả hai có thể cùng tồn tại trong cùng một cá thể dơi.

Theo các nhà nghiên cứu, điểm khác biệt lớn nhất của Clade B nằm ở khả năng sử dụng thụ thể ACE2 trên tế bào người. Đây chính là cơ chế mà SARS-CoV-2 từng sử dụng để xâm nhập cơ thể trong đại dịch Covid-19. Điều này đồng nghĩa virus mới về mặt lý thuyết có khả năng nhận diện và bám vào tế bào người.

Các chuyên gia cho rằng đây là bằng chứng cho thấy nhiều chủng virus liên quan SARS-CoV-2 có thể cùng lưu hành trong quần thể dơi và trao đổi vật liệu di truyền với nhau thông qua quá trình tái tổ hợp, từ đó làm thay đổi khả năng lây nhiễm theo thời gian.

Để đánh giá mức độ nguy hiểm của virus, nhóm nghiên cứu đã tái tạo một đại diện của Clade B mang tên RacCS20367 trong phòng thí nghiệm an toàn sinh học cấp độ 3 tại Đại học Tokyo.

Kết quả cho thấy dù virus có khả năng bám vào thụ thể ACE2 của người khá hiệu quả nhưng tốc độ nhân lên trong tế bào người lại chậm hơn đáng kể so với SARS-CoV-2. Khi thử nghiệm trên chuột hamster, virus gần như không gây tổn thương bệnh lý rõ rệt và cũng không lây truyền giữa các cá thể.

Theo tiến sĩ Wilaiporn Saikruang, đồng tác giả nghiên cứu, chủng virus mới hiện chưa cho thấy mối đe dọa đáng kể đối với con người. Bà cho biết khả năng nhân lên của RacCS20367 trong tế bào người thấp hơn nhiều so với SARS-CoV-2, đồng thời không xuất hiện dấu hiệu gây bệnh hay lây lan mạnh trong các mô hình động vật được dùng để nghiên cứu Covid-19.

Một tín hiệu tích cực khác là virus này vẫn bị vô hiệu hóa bởi huyết thanh của những người đã tiêm 3 liều vaccine Covid-19. Ngoài ra, các loại thuốc kháng virus hiện dùng trong điều trị SARS-CoV-2 cũng cho thấy hiệu quả đối với chủng virus mới.

Nhóm nghiên cứu cũng truy vết quá trình di chuyển của hai nhóm virus Clade A và Clade B tại Đông Nam Á. Kết quả cho thấy tồn tại một mạng lưới lưu hành virus khá phức tạp giữa các quần thể dơi trong khu vực, trong đó Clade B nhiều khả năng đã di chuyển từ khu vực gần Lào xuống miền đông Thái Lan trước khi được phát hiện.

Giới chức y tế Thái Lan cho biết đến nay chưa có bằng chứng cho thấy virus đã lây sang người. Các nghiên cứu ban đầu cũng cho thấy chủng virus này có khả năng gây bệnh và lây lan thấp hơn đáng kể so với virus gây Covid-19. Đại diện DES đồng thời nhấn mạnh các loại vaccine Covid-19 hiện nay vẫn có khả năng giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh nếu xảy ra lây nhiễm. Vì vậy, nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng hiện được đánh giá ở mức thấp.