Thủy ngân là chất cực kỳ độc hại và được xếp vào nhóm độc tố thần kinh vì có thể gây tổn thương hệ thần kinh. Con người chủ yếu tiếp xúc với chất này thông qua việc ăn các loại cá và động vật có vỏ chứa hàm lượng cao metyl thủy ngân (methylmercury) – dạng thủy ngân có độc tính rất mạnh tích tụ trong mô của chúng.

Trang Everyday Health chỉ ra các loài cá có hàm lượng thủy ngân cao mà các gia đình nên cân nhắc hạn chế tiêu thụ.

Cá kiếm

Cá kiếm là một trong những loài cá xương lớn nhất đại dương, có thể dài tới 4,6 m và nặng khoảng 635 kg. Loài cá săn mồi này được đặt tên theo phần mõm dài, dẹt như một thanh kiếm, dùng để quật làm choáng con mồi trước khi săn bắt.

Cá kiếm chủ yếu ăn các loài cá lớn và mực, đồng thời nổi tiếng là một trong những loài bơi nhanh nhất đại dương, với tốc độ có thể đạt khoảng 80 km/giờ.

Cá kiếm nằm trong nhóm hải sản có hàm lượng thủy ngân rất cao, với mức trung bình 0,995 ppm, gần tương đương 1 mg thủy ngân trong mỗi kg thịt cá.

Phụ nữ mang thai, người đang có kế hoạch mang thai và trẻ em nên tránh ăn cá kiếm. Ảnh: Shutterstock.

Phụ nữ mang thai, người đang có kế hoạch mang thai và trẻ em nên tránh hoàn toàn việc ăn cá kiếm để giảm nguy cơ phơi nhiễm metyl thủy ngân. Mặc dù có hàm lượng thủy ngân cao, cá kiếm vẫn là nguồn cung cấp protein nạc chất lượng, ít natri tự nhiên và giàu nhiều vitamin, khoáng chất cùng dưỡng chất quan trọng.

Cá thu vua

Cá thu vua (tên tiếng Anh: King mackerel) có hàm lượng thủy ngân trung bình 0,730 ppm. Tuy nhiên, nếu ăn với lượng vừa phải và không thuộc nhóm phụ nữ mang thai, đang cho con bú hoặc đang chuẩn bị mang thai, thì cá thu vua đánh bắt tự nhiên vẫn có thể là một lựa chọn tốt.

Cá thu vua. Ảnh: Vecteezy.

Cá ngừ mắt to

Cá ngừ mắt to chứa trung bình 0,689 ppm thủy ngân. Tuy nhiên, hàm lượng thủy ngân cao không phải là lý do duy nhất khiến bạn nên hạn chế loại cá này. Quần thể cá ngừ mắt to hiện được xếp vào nhóm dễ bị tổn thương do tình trạng đánh bắt quá mức ở khu vực Tây Thái Bình Dương và Đông Thái Bình Dương.

Nếu vẫn muốn ăn cá ngừ, bạn nên chọn cá ngừ ngâm hộp vì loại này chỉ chứa khoảng 0,126 ppm thủy ngân, thấp hơn đáng kể so với cá ngừ mắt to.

Mức thủy ngân bao nhiêu là an toàn?

Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), ngưỡng thủy ngân tối đa cho phép trong cá dùng làm thực phẩm là 1 phần triệu (1 ppm) - tương đương tối đa 1 mg thủy ngân/kg thịt cá. Bất kỳ sản phẩm nào vượt quá cột mốc này đều bị xem là không đạt tiêu chuẩn an toàn và không được khuyến nghị tiêu thụ.

Trên thực tế, phần lớn các loài cá thông thường chỉ chứa hàm lượng metyl thủy ngân khá thấp, dao động từ dưới 0,01 ppm đến khoảng 0,5 ppm, hoàn toàn nằm trong vùng an toàn.

Xét về mặt sinh học, nguy cơ lớn nhất đến từ các loài cá săn mồi kích thước lớn, sống lâu năm. Do liên tục ăn cá nhỏ nhưng cơ thể lại khó đào thải độc tố, lượng thủy ngân ở nhóm này sẽ gia tăng mạnh theo thời gian qua hiện tượng "tích tụ sinh học". Các dữ liệu kiểm nghiệm cho thấy cá kiếm có hàm lượng thủy ngân trung bình tiến sát ngưỡng 1 ppm; cá mập hay cá thu vua cũng ghi nhận ở mức rất cao.

Ở chiều ngược lại, các loài hải sản nhỏ như cá hồi, cá mòi, cá cơm, tôm, hàu hay sò điệp lại có nồng độ thủy ngân rất thấp, trở thành lựa chọn an toàn cho mâm cơm hàng ngày. Tuy nhiên, khi chọn mua, người dân vẫn nên ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được phân phối tại các cơ sở uy tín có kiểm định.

Dù có những lưu ý về độc tố, các chuyên gia khẳng định cá vẫn là nguồn cung cấp omega-3 không thể thay thế. Một chế độ ăn khoa học nên duy trì tối thiểu 2 khẩu phần cá mỗi tuần.

Riêng với nhóm đối tượng nhạy cảm như phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, FDA khuyến cáo nên ăn 2-3 khẩu phần/tuần, ưu tiên đa dạng các dòng cá "sạch" (như cá hồi, cá tuyết, tôm, cá mòi) và kiên quyết loại bỏ những loài cá tích tụ thủy ngân cao khỏi thực đơn.