Đường tiết niệu của trẻ bao gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Khi vi khuẩn xâm nhập vào hệ thống này và gây viêm nhiễm, trẻ sẽ bị nhiễm trùng tiểu. Tùy vào vị trí tổn thương, trẻ có thể chỉ bị viêm bàng quang hoặc nặng hơn là nhiễm trùng đường tiểu trên như viêm thận - bể thận.

Theo ThS.BS Phan Lê Minh Tiến, Bệnh viện Nhi đồng 2, phần lớn trường hợp nhiễm trùng tiểu ở trẻ em có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách.

Nguyên nhân nhiễm trùng đường tiểu

Nguyên nhân thường gặp nhất của nhiễm trùng tiểu ở trẻ là vi khuẩn từ đường tiêu hóa, đặc biệt là E. coli, đi vào vùng niệu đạo rồi ngược lên bàng quang. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ.

Trong đó có việc vệ sinh vùng kín chưa đúng cách, nhất là ở bé gái; tình trạng nhịn tiểu, tiểu không hết hoặc rối loạn chức năng bàng quang; táo bón kéo dài làm ảnh hưởng đến hoạt động của bàng quang; uống ít nước, đi tiểu ít; hoặc có các bất thường cấu trúc như dị dạng đường tiết niệu, trào ngược bàng quang - niệu quản hay tiền sử từng bị nhiễm trùng tiểu trước đó.

Những trẻ thuộc nhóm nguy cơ này, cũng như trẻ có bệnh nền hoặc từng can thiệp đường tiết niệu, cần được ba mẹ theo dõi sát hơn.

Dấu hiệu nhận biết nhiễm trùng đường tiểu

Một trong những khó khăn lớn của nhiễm trùng tiểu ở trẻ em là biểu hiện bệnh thay đổi theo độ tuổi. Trẻ càng nhỏ thì triệu chứng càng mơ hồ, dễ bị bỏ sót hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý khác.

Ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ, bệnh có thể chỉ biểu hiện bằng sốt không rõ nguyên nhân, quấy khóc, bú kém, nôn ói hoặc tiêu chảy. Một số trẻ có thể tiểu ít, nước tiểu có mùi hôi, đục hoặc lẫn máu. Ngoài ra, trẻ cũng có thể chậm tăng cân, mệt mỏi, lừ đừ.

Trong khi đó, ở trẻ lớn, dấu hiệu nhận biết thường rõ ràng hơn. Trẻ có thể tiểu buốt, tiểu rát hoặc đau khi đi tiểu; tiểu lắt nhắt, tiểu nhiều lần, tiểu gấp; đau vùng bụng dưới hoặc đau hông lưng.

Một số trường hợp trẻ có thể bị sốt, lạnh run, nước tiểu đục, hôi hoặc có máu. Đáng lưu ý, có những trẻ đã kiểm soát việc đi tiểu tốt nhưng bỗng đái dầm trở lại. Đây cũng có thể là một gợi ý quan trọng cho thấy trẻ đang gặp vấn đề ở đường tiết niệu.

Khi được điều trị đúng, nhiễm trùng tiểu thường đáp ứng tốt. Tuy nhiên, nếu bệnh được phát hiện muộn hoặc điều trị không phù hợp, tình trạng nhiễm trùng có thể lan lên thận, khiến trẻ sốt cao, nôn ói, mất nước hoặc diễn tiến nặng hơn.

Khi nào ba mẹ cần đưa trẻ đi khám?

Theo bác sĩ, sốt không rõ nguyên nhân là một trong những dấu hiệu cần lưu ý, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Với trẻ dưới 3 tháng tuổi, chỉ riêng biểu hiện sốt cũng đã là lý do cần đưa trẻ đi khám sớm để tìm nguyên nhân.

Ngoài sốt, phụ huynh cũng cần nghĩ đến nguy cơ nhiễm trùng tiểu nếu trẻ có các biểu hiện như tiểu buốt, tiểu rát, tiểu lắt nhắt, tiểu gấp, nước tiểu đục hoặc có mùi bất thường. Một số trẻ có thể kèm đau bụng dưới, đau vùng hông lưng, nôn ói, mệt nhiều hoặc lừ đừ.

Những trường hợp từng bị nhiễm trùng tiểu, có bất thường về thận - tiết niệu hoặc nhiễm trùng tiểu tái phát càng cần được theo dõi sát. Nếu trẻ đã điều trị nhưng sau 24-48 giờ vẫn còn sốt, đau hoặc các triệu chứng không cải thiện, phụ huynh nên đưa trẻ tái khám để được đánh giá lại.

Các bác sĩ lưu ý rằng ba mẹ không nên tự ý dùng kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định. Chẩn đoán nhiễm trùng tiểu cần dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp với xét nghiệm nước tiểu cụ thể. Việc tự dùng kháng sinh có thể làm che lấp triệu chứng, gây khó khăn cho quá trình chẩn đoán, đồng thời làm tăng nguy cơ kháng thuốc về sau.