Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2024, thế giới có khoảng 240 triệu người mắc viêm gan B và 47 triệu người mắc viêm gan C mạn tính. Mỗi năm, căn bệnh này khiến hơn 1 triệu người không qua khỏi.

Viêm gan B và C được xem là nguyên nhân chính gây khoảng 90% trường hợp ung thư gan tại Việt Nam. Ước tính hiện nay, nước ta có khoảng 6,5 triệu người nhiễm viêm gan B và khoảng 1 triệu người nhiễm viêm gan C.

Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa được chẩn đoán do bệnh thường diễn tiến âm thầm, chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện tổn thương gan nghiêm trọng.

Ba con đường chính lây truyền viêm gan

Ở Việt Nam, lây truyền từ mẹ sang con là con đường lây nhiễm phổ biến. Phần lớn trường hợp lây truyền xảy ra trong giai đoạn chu sinh, đặc biệt khi người mẹ có tải lượng virus cao hoặc dương tính với HBeAg. Trẻ nhiễm viêm gan B từ mẹ có nguy cơ cao tiến triển thành viêm gan B mạn tính nếu không được dự phòng kịp thời.

Trong khi đó, lây truyền qua đường máu xảy ra khi máu của người nhiễm virus tiếp xúc với vùng da, niêm mạc bị tổn thương của người lành.

Ngoài ra, lây truyền qua đường tình dục có thể xảy ra khi quan hệ tình dục không an toàn với người mắc viêm gan B. Virus có trong một số dịch tiết của cơ thể và có thể xâm nhập qua các vết xước nhỏ ở niêm mạc, gây nhiễm bệnh.

Virus viêm gan B (HBV) với các hạt Dane là dạng virus hoàn chỉnh chứa DNA, có khả năng lây nhiễm và gây tổn thương gan mạn tính. Ảnh: CDC Public Health Image Library (PHIL).

Ai cần chủ động xét nghiệm viêm gan?

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ nhiễm viêm gan B cao hơn do thường xuyên tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể chứa virus. Nhóm này bao gồm người thường xuyên phải truyền máu hoặc sử dụng các chế phẩm từ máu, bệnh nhân chạy thận nhân tạo, người được ghép tạng và người tiêm chích ma túy.

Ngoài ra, người sống chung với người nhiễm viêm gan B mạn tính, đặc biệt khi có tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh, cũng có nguy cơ lây nhiễm. Đồng thời, những người có nhiều bạn tình, quan hệ tình dục không an toàn cũng thuộc nhóm nguy cơ cao.

Đáng chú ý, nhân viên y tế và những người làm công việc thường xuyên tiếp xúc với máu, chế phẩm máu cũng có khả năng phơi nhiễm viêm gan B trong quá trình làm việc. Bên cạnh đó, người sống trong môi trường tập thể như trại giam cũng cần được chú ý do nguy cơ tiếp xúc với các yếu tố làm tăng khả năng lây truyền virus.

Theo WHO, tiêm vaccine là biện pháp quan trọng nhất giúp phòng ngừa viêm gan B. Vì thế, trẻ sơ sinh cần được tiêm liều vaccine viêm gan B trong vòng 24 giờ sau sinh, đặc biệt là trẻ có mẹ nhiễm viêm gan B. Vaccine viêm gan B có hiệu quả bảo vệ cao, giúp tạo miễn dịch cho hơn 95% trẻ sơ sinh, trẻ em và thanh thiếu niên, giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh và các biến chứng như xơ gan, ung thư gan.

Ngoài trẻ nhỏ, những nhóm có nguy cơ cao cũng cần được tư vấn tiêm phòng.

Bên cạnh vaccine, xét nghiệm là biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm tình trạng nhiễm viêm gan B.

Đối với viêm gan C, hiện nay chưa có vaccine phòng ngừa, do đó việc phòng bệnh chủ yếu dựa vào hạn chế tiếp xúc với nguồn lây. Ngoài ra, người có nhu cầu xăm hình, châm cứu, xỏ khuyên cần lựa chọn cơ sở đảm bảo vô khuẩn, sử dụng dụng cụ riêng, được khử trùng đúng cách, không dùng chung kim tiêm, dao cạo hoặc các dụng cụ có nguy cơ dính máu.

Bên cạnh đó, thực hiện quan hệ tình dục an toàn, sử dụng biện pháp bảo vệ cũng giúp giảm khả năng lây truyền viêm gan B, C.

Ngoài các biện pháp phòng nhiễm virus, người mắc viêm gan hoặc có nguy cơ bệnh gan cần duy trì lối sống lành mạnh như hạn chế rượu bia, ăn uống cân bằng, tăng cường rau xanh, hạn chế dầu mỡ. Đồng thời, cần thận trọng khi sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng, đặc biệt là các loại thuốc không rõ nguồn gốc.

Người mắc viêm gan cần được theo dõi định kỳ và điều trị theo chỉ định của bác sĩ nhằm kiểm soát sự nhân lên của virus, giảm nguy cơ tiến triển thành xơ gan, ung thư gan. Với viêm gan C, các thuốc kháng virus tác động trực tiếp hiện có thể điều trị khỏi phần lớn trường hợp nếu phát hiện và điều trị đúng.